Zum Inhalt springen
KURDISCH·AKADEMIE

Zeitstrahl

141 Persönlichkeiten · fünf Jahrhunderte

Zur Literatur

Start Literatur Zeitstrahl

Von Melayê Cizîrî bis zur Gegenwart: alle Persönlichkeiten nach Geburtsjahr, gegliedert in sechs Abschnitte der Literaturgeschichte. Jeder Name führt zum Porträt.

Klassiker (16.–18. Jahrhundert)

Die Gründerzeit der kurdischen Schriftliteratur: Şeref Xan dokumentiert die kurdische Geschichte, Melayê Cizîrî und Feqiyê Teyran begründen die Kurmancî-Dichtung, und Ehmedê Xanî formuliert in Mem û Zîn erstmals den Gedanken kurdischer Eigenstaatlichkeit. Daneben blüht in Hewraman und Ardalan die Goranî-Tradition. 12 Personen

  1. 1543 – 1603Şeref Xan BedlîsîProsaشەرەف خان بەدلیسی
  2. 1570 – 1640Melayê CizîrîDichtungمەلای جزیری
  3. 1590 – 1660Feqiyê TeyranDichtungفەقێ تەیران
  4. 1643 – 1702Mela Mustafa BesaraniDichtungبێسارانی
  5. 1650 – 1707Ehmedê XanîDichtungئەحمەدی خانی
  6. 1668 – 1754Xanay QubadîDichtungخانای قوبادی
  7. 1750 – 1820Turkemir AzadbaxtDichtungتورکەمیر
  8. 1752 – 1838Şêx Marifî NodêDichtungشێخ مارفی نۆدێ
  9. 1775 – 1854Seyidî Hewramî (Mela Seyid Muhemmed Silêman)Dichtungسەیدی
  10. 1779 – 1828Mewlana Xalidê KurdîDichtungمەولانا خالید
  11. 1793 – 1876Ahmed Begê Komasî (Xaloy Komasî)Dichtungئەحمەد بەگی کۆماسی
  12. 1797 – 1859Mela Mehmûdê BayezîdîProsaمەلا مەحموودی بایەزیدی

Das 19. Jahrhundert – Nationales Erwachen

Das Jahrhundert der Nalî-Schule: In Slemani heben Nalî, Salim und Kurdî das Soranî zur Literatursprache. Mestûre Erdelan schreibt als eine der ersten Frauen des Orients Geschichte und Poesie. Hajî Qadirî Koyî trägt Xanîs Einheitsgedanken nach Istanbul und macht die Poesie zum politischen Medium. 60 Personen

  1. 1800 – 1877Nali (Mela Xider)Dichtungنالی
  2. 1800 – 1866Salim (Abdurrahman Begê Sahibqiran)Dichtungسالم
  3. 1804 – 1848Mestûre Erdelan (Mah Şeref Xanim)Dichtungمەستوورە
  4. 1806 – 1876Melayê Cebarî (Mela Fetah)Dichtungمەلای جەباری
  5. 1806 – 1882Mewlewî TawagözîDichtungمەولەوی
  6. 1809 – 1850Mustafa Begê Kurdî (Sahibqiran)Dichtungکوردی
  7. ca. 1812 – 1881Sey Yaqô (Seyid Yequbê Mayeştî)Dichtungسەید یاقۆی ماییدەشت
  8. 1817 – 1897Hajî Qadirî KoyîDichtungحاجی قادری کۆیی
  9. 1826 – 1881Weli Dêwane (Welîd)Dichtungوەلی دێوانە
  10. 1830 – 1890Feqê Qadrî Hemewend (Abdulkadir)Dichtungفەقێ قادری هەمەوەند
  11. 1831 – 1910Şêx Reza TalebanîDichtungشێخ ڕەزای تاڵەبانی
  12. 1835 – 1890Jafayî (Mela Elî)Dichtungجەفایی
  13. 1836 – 1906Mahwî (Mela Muhemmedê Balxî)Dichtungمەحوی
  14. 1844 – 1902Wafayî (Mîrza ʿEbdurrehîm Sablaẍî)Dichtungوەفایی
  15. 1847 – 1907Şêx Ehmedê Korê MukriyanîDichtungئەحمەدی کۆر
  16. 1848 – 1889Seyid ʿEbdussemîʿê BerzincîDichtungسەمیع
  17. 1850 – 1910Mîrza ʿEbdulqadir – Mahzûnê PaweyîDichtungمیرزا عەبدولقادری پاوەیی
  18. 1856 – 1909Harîq (Mela Salih)Dichtungحەریق
  19. 1859 – 1912Edeb (ʿEbdulła Begî Mîsbah Dîwan)Dichtungعەبدوڵڵا بەگی میسباح دیوان
  20. 1859 – 1911Jîhan Ara Xanima PaweyîDichtungجەهانئارا
  21. 1859 – 1946Mela Hesenê Dizlî (Hîjrî)Dichtungمەلا حەسەنی دزڵی
  22. 1865 – 1932Mustafa Şewqî (Sohn von Qazî Letîf)Prosaمستەفا شەوقی
  23. 1867 – 1950Pîremêrd (Hacî Tofîq Beg)Dichtungپیرەمێرد
  24. 1870 – 1938Mîrza Ghefûr (Mîrza Ghefûrê Mehmûd Agha)Dichtungمیرزا غەفوور
  25. 1873 – 1942Safî Hîranî (Mustafa kurî Abdullah)Dichtungسافی هیرانی
  26. 1874 – 1932Edîb (Mihemedê Şêx Ebdulla)Dichtungئەدیب
  27. 1874 – 1945Mela Marif KokeyîDichtungمەلا مارف کۆکەیی
  28. 1874 – 1944Narî (Mela Kake Hemey Bêlû)Dichtungناری
  29. 1875 – 1958Jewherî (Hesen kurî Mela ʿEbdulła)Dichtungجەوهەری
  30. 1875 – 1918Tahir Begê JafDichtungتاهیر بەگی جاف
  31. 1875 – 1948Zîwer (Abdullah Mela Rasul)Dichtungزێوەر
  32. 1876 – 1936Hamdî (Ehmed Beg Sahibqiran)Dichtungحەمدی
  33. 1876 – 1943Melay Gewre (Mihemedê Jelîzade)Dichtungمەلای گەورە
  34. 1876 – 1945Mîrza Hesen SeyfulquzatDichtungسەیفولقوزات
  35. 1878 – 1956Şêx Mehmûdê Berzincî (Nemir)Prosaشێخ مەحموود
  36. 1879 – 1955Bêxud (Mela Mehmûdî Muftî)Dichtungبێخود
  37. 1880 – 1948Muhammed Emin Zeki BegProsaمحەمەدئەمین زەکی بەگ
  38. 1880 – 1967ʿEbdulrehman Begî Baban („Babe“)Dichtungئەوڕەحمان بەگی بابان
  39. 1881 – 1952Muftî Pêncwênî (Mela Abdullah Tûtunçî)Dichtungموفتی پێنجوێنی
  40. 1882 – 1966Mela Ebas Hilmî KakayîDichtungحیلمی کاکەیی
  41. 1882 – 1944Sabirî (Şêx Necmedîn)Dichtungسابیری
  42. 1882 – 1971Shaho (Mela Hesen)Dichtungشاهۆ
  43. 1882 – 1926Shukrî FezlîDichtungشوکری فەزڵی
  44. 1883 – 1983Mela Husên FanîDichtungمەلا حوسێن فانی
  45. 1885 – 1949Kerîm Begî CafProsaکەریم بەگی جاف
  46. 1885 – 1975Mela Mustafa ʿAsîDichtungمەلا مستەفای عاسی
  47. 1886 – 1974Kemalî (ʿElî Kemal Bapîr Aẍa)Dichtungکەمالی
  48. 1886 – 1967Natîq (Mela Kerîm)Dichtungناتیق
  49. 1887 – 1951Jemîl SaîbProsaجەمیل سائیب
  50. 1889 – 1956Aẍa ʿInayet (Hîdayetî)Dichtungئاغا عینایەت
  51. 1889 – 1954Emîn Uşnuwî (Mîrza Muhemmed Emîn Beledî)Dichtungئەمین ئوشنوویی
  52. 1890 – 1964Mela Muhemmed ÇirûstanîDichtungمەلا محەممەدی چروستانی
  53. 1891 – 1984Tofiq Wahbi BegProsaتۆفیق وەهبی
  54. 1895 – 1962Esîrî (ʿEbdulxaliq kurî Seyid Husên)Dichtungئەسیری
  55. 1895 – 1971Xadîm (Hajî Mîrza Ebdullah)Dichtungخادم
  56. 1896 – 1935Ahmed Mukhtar JafDichtungئەحمەد موختار جاف
  57. 1896 – 1958Şêx Nûrî Şêx Sałih BerzincîDichtungشێخ نووری شێخ ساڵح
  58. 1896 – 1961ʿArif ʿUrfî (ʿArif kurî Şêx Mehmûd Qazî)Dichtungعارف عورفی
  59. 1897 – 1957Ebdicebbar Aghaî DoxrimeçîDichtungعەبدوجەببار ئاغای دۆغرمەچی
  60. 1898 – 1965Qaniʿ (Muhemmed Kabûlî)Dichtungقانع

Jahrhundertwende (1900–1919)

Zwischen dem Zerfall des Osmanischen Reiches und dem Ersten Weltkrieg wächst eine Generation heran, die Klassik und Aufbruch verbindet – geprägt von Pîremêrd, Mahwî-Schülern und den ersten kurdischen Zeitungen. 30 Personen

  1. 1901 – 2005Mela ʿEbdulkerîmê Muderris (Namî)Prosaمەلا عەبدولکەریمی مودەڕیس
  2. 1902 – 1973Wîsałî (Muhemmedê Şêx Ehmed)Dichtungویساڵی
  3. 1902 – 1996ʿEbas HeqîqîDichtungحەقیقی
  4. 1903 – 1989Awat (Seyid Kamîl Îmamî)Dichtungسەید کامیل ئیمامی
  5. 1903 – 1984Cigerxwîn (Şêxmus Hesen)Dichtungجگەرخوێن
  6. 1904 – 1962Goran (Ebdulła Sulêman)Dichtungگۆران
  7. 1905 – 1948Fayeq BêkesDichtungفایق بێکەس
  8. 1905 – 1989Lutfî (Şêx Letîf)Dichtungلوتفی
  9. 1905 – 1993Osman Sebrî („Apo Osman“)Dichtungعوسمان سەبری
  10. 1905 – 1982Zarî (Mela ʿEbdulkerîm Saʿîb)Dichtungزاری
  11. 1905 – 1980Şêx Ehmed ŞakelîDichtungشێخ ئەحمەد شاکەلی
  12. 1907 – 1984Elaedîn SecadîProsaعەلائەدین سەجادی
  13. 1908 – 1952Fayeq Zîwer (Fayeq kurî Abdullah Zîwer)Dichtungفایق زێوەر
  14. 1908 – 1990Heciyê Cindî (Hajiyê Cindî)Prosaحەجیێ جندی
  15. 1909 – 1989Samand SiabandovProsaسەمەند سیابەندۆڤ
  16. 1909 – 1985Şêx Muhemmedî HilmîDichtungشێخ محەممەدی حیلمی
  17. 1910 – 1985Muxlis (Mela Xelîl)Dichtungموخلیس
  18. 1910 – 1985Samî Ewdal (Hussain kurî Baba Rasul)Dichtungسامی عەوداڵ
  19. 1910 – 1996Şarî (Alî Arif Axa)Dichtungشاری
  20. 1911 – 1988Ekhôl (Ehmed Derwêş Ebdulła)Dichtungئەخۆڵ
  21. 1911 – 1965Mîne Jaf (Mihemed Kerîm Beg)Dichtungمینە جاف
  22. 1912 – 1969Rajî (Ebdulła Ebas)Dichtungڕاجی
  23. 1913 – 1999Şpirze (Şêx Nafîʿ Mezher)Dichtungنافیع مەزهەر
  24. 1914 – 1992Ewnî (Osman Habîb Ebdulła)Dichtungعەونی
  25. 1914 – 1985Hesen QizilcîProsaحەسەن قزڵجی
  26. 1914 – 2000Ibrahîm Ehmed („Blê“)Prosaئیبراهیم ئەحمەد
  27. 1915 – 1991Seyid Mihemmed Tahîr HaşimîProsaسەید محەمەد تاهیر هاشمی
  28. 1916 – 1955Mezlûm (Şêx Mihemedê Berzincî)Dichtungمەزڵووم
  29. 1917 – 1984Shamî Kermashanî (Shahmurad Mushtaq)Dichtungشامی کرماشانی
  30. 1918 – 1948Dildar (Yûnis Reʾûf)Dichtungدڵدار

Zwischen den Weltkriegen (1920–1939)

Die Ära der kurdischen Presse: Jîn, Jiyan und ab 1939 Gelawêj machen Slemani zum publizistischen Zentrum. Die Aufstände Şêx Mehmûds politisieren die Literatur; in Sowjet-Armenien dokumentiert Heciyê Cindî die Folklore der Kurmancî-Kurden. 26 Personen

  1. 1920 – 1983Mela Ahmedî Qazî PênjwênîDichtungمەلا ئەحمەدی قازی پێنجوێنی
  2. 1921 – 1991Hejar Mukriyanî (Ebdulrehman Şerefkendî)Dichtungهەژار
  3. 1921 – 1986Hêmin Mukriyanî (Mihemed Emîn Şêxulîslamî)Dichtungهێمن
  4. 1921 – 2007Mihemmed Mukrî (Mohammad Mokri)Prosaمحەممەد موکری
  5. 1922 – 2006Ahmed Hardi (Ahmed Hasan Beg)Dichtungئەحمەد هەردی
  6. 1923 – 1995Dr. Abid Sirajedînî NaqshbandîDichtungدکتۆر عابید سیراجەدینی
  7. 1924 – 1977Ahmed ShalîDichtungئەحمەد شاڵی
  8. 1926 – 2001Mela Kerîm SardekosanîDichtungمەلا کەریم ساردە کۆسانی
  9. 1927 – 1990Dilan (Mihemmed Salih Dilan)Dichtungمحەمەد ساڵح دیلان
  10. 1927 – 2016Hêdî (Xalîd Hisamî)Dichtungهێدی
  11. 1927 – 1990Mela Ghafoor Debbaghî (Hafiz Mahabadî)Dichtungمەلا غەفوور دەباغی
  12. 1928 – 1990Kakay Fellah (Mihemmed Mihemmed Emîn)Dichtungکاکەی فەلاح
  13. 1928 – 1993Mela Kerîm FidayîDichtungمەلا کەریم فیدایی
  14. 1929 – 1967Aciz (Mela Ebdullahê Tutmeyî)Dichtungعاجز
  15. 1929 – 1986Kameran Mukrî (Mihemmed Ehmed Teha)Dichtungکامەران موکری
  16. 1930 – 1982Ali SharazûrîDichtungعەلی شارەزووری
  17. 1930 – 2002Mela Ebdulrehman FatihîProsaمەلا عەبدولڕەحمان فاتیحی
  18. 1933 – 2018Jamal NebezProsaجەمال نەبەز
  19. 1933 – 2009Kawus QeftanDichtungکاوس قەفتان
  20. 1934 – 2019Izedîn Mistefa ResûlProsaعیزەدین مستەفا ڕەسووڵ
  21. 1934 – 1998Jelal Medhet XoshnawDichtungجەلال مەدحەت خۆشناو
  22. 1934 – 1968Mela Aware (Mela Ehmed Shelmashî)Dichtungمەلا ئاوارە
  23. 1936 – 1966Osman UzêrîDichtungعوسمان عوزێری
  24. 1937 – 1990Mihemmed Sediq MehmûdîDichtungمحەمەدسەدیق مەحموودی
  25. 1937 – 1976Seware Îlxanîzade (Kak Seware)Dichtungسوارە ئیلخانیزادە
  26. 1939 – 1992Hawar (Eli Hesenyanî)Dichtungعەلی حەسەنیانی

Republik Mahabad & Aufbruch (1940–1959)

Die Republik von Mahabad (1946) macht Hejar und Hêmin zu Nationaldichtern und prägt eine ganze Generation in Rojhelat. Im Süden erscheinen Dildars Ey Reqîb, Goran erneuert die Form, Secadî schreibt die erste kurdische Literaturgeschichte. 9 Personen

  1. 1940 – 2013Sherko Bekas (Şêrko Bêkes)Dichtungشێرکۆ بێکەس
  2. 1947 – 1989Dilshad MerîwanîDichtungدڵشاد مەریوانی
  3. 1948 – 1980Jemîl Renjber (Jemîl Salih Goran)Dichtungجەمیل ڕەنجبەر
  4. 1951 – 2013Ehlam Mensûr (Ahlam Mansur)Dichtungئەحلام مەنسوور
  5. 1952 – 2020Jelal Meleksha (Jelal Rehîmî Melekshan)Dichtungجەلال مەلەکشا
  6. 1953 – 2007Mehmed UzunProsaمحەممەد ئوزون
  7. 1953 – 1979Mela Elî (Huseyn Mewlûd Ehmed)Dichtungمەلا عەلی
  8. 1957 – 2019Mihemmed ʿUmer ʿUsman (Żenerałî Payîz)Dichtungمحەممەد عومەر عوسمان
  9. geb. 1958Fereydoon Abdul BerzinjiDichtungفەرەیدوون عەبدول بەرزنجی

Moderne & Gegenwart (ab 1960)

Freier Vers, Riwanga-Bewegung, Sirwe-Generation: Von Seware Îlxanîzade über Sherko Bekas bis Mehmed Uzun erobert die kurdische Literatur Roman, Moderne und Weltliteratur – oft aus dem Exil, oft unter Lebensgefahr. 4 Personen

  1. geb. 1963Berzan HastyarDichtungبەرزان هەستیار
  2. 1964 – 1996Jîla HusênîDichtungژیلا حسەینی
  3. 1966 – 1998Marif AxayîDichtungمارف ئاغایی
  4. 1968 – 2020Jakaw (Naser Axabra)Dichtungناسر ئاغابرا
Alle Dichterinnen und Dichter nach Jahrhundert