Anthologie

99 Gedichte · zweisprachig · sieben Themen

Die schönsten Verse der kurdischen Literatur, Deutsch und Kurdisch nebeneinander, mit Verweis auf das Porträt. Über Drucken lässt sich die Anthologie als PDF ausgeben.

Heimat

29 Gedichte

Eşqî Xawên (Reine Liebe)
Hymne der Heimatliebe; vertont von Mazhar Khaleqi. → Dr. Abid Sirajedînî
Vom Hauch der Liebe ist das Herz voller Leidenschaft,بە هەوای عیشقی دڵ پڕ خرۆشە
gleich dem Falter ist es süß, in der Flamme zu vergehen.وێنەی پەروانەش بپرووزی خۆشە
Meine Liebe ist rein, das Herz voller Sehnsucht,عیشقم خاوێنە، دڵ بە پەرۆشە
diese Liebe ist die Liebe zum Land, zum Land, zum Land.ئەو عیشقە، عیشقی وڵاتە، وڵاتە، وڵاتە
O Vaterland, meine Seele sei dir geopfert, geopfert, geopfert.ئەی وەتەن گیانم فیداتە، فیداتە، فیداتە
Deine Brise ist Parfüm, Moschus und Ambra,نەسیمت عەتر و میسک و عەبیرە
deine Landschaft ist schön, lieblich und fesselnd.دیمەنت جوان و خۆش و دڵگیرە
Deine Kiesel sind Perlen, dein Boden ist ein Elixier.زیخت دانە و دوڕ، خاکت ئەکسیرە
O Gott, wie schön ist dieses Land, wie schön, wie schön.خوایه ئەو خاکە چەن جوانە، چەن جوانە، چەن جوانە
Es ist der höchste Himmel, der Garten von Rizwan, Rizwan, Rizwan.بەهەشتی بەرین باغی ڕیزوانە، ڕیزوانە، ڕیزوانە
Ich bin die Nachtigall im Garten des kurdischen Reiches,بولبولی باغی موڵکی کوردانم
vom Geschlecht Kawas, ein Bürger Irans bin ich.کاوە نەژادم، خەڵکی ئێرانم
Ich singe Lieder für meine Heimat.بەستە ئەخوێنم بۆ نیشتمانم
O Gott, wie lieblich ist dieser Garten, wie lieblich, wie lieblich.ئەی خوایە، ئەم باغە چەن خۆشە، چەن خۆشە، چەن خۆشە
Diese Stimme ist der Ruf der Offenbarung (Srosh), Offenbarung, Offenbarung.ئەو دەنگە بانگی سرووشە، سرووشە، سرووشە
Es ist ein Schwur: Solange ich lebe, wirst du in meinem Herzen sein.شەرتە تا ماوم تۆم لە توێی دڵ بی
Wenn mein Innerstes ohne dich ist, möge es zu Staub werden.تۆیی ئەر بێ تۆ بی، ئاوێتەی گڵ بێ
Wenn die Seele sich nicht für dich opfert, möge sie in Dornen gefangen sein.گیان فیدات نەبێ، گیرۆدەی چڵ بێ
Als Arier bin ich ein Bürger Irans, Irans, Irans,ئاریاییم، خەڵکی ئێرانم، ئێرانم، ئێرانم
die Nachtigall der kurdischen Erde, der kurdischen Erde, der kurdischen Erde.بولبولی خاکی کوردانم، کوردانم، کوردانم
Über die kurdische Sprache
Die Sprache als Festung der Nation. → Elaedîn Secadî
Unsere Sprache ist das Siegel unserer Nationalität,زمانمان مۆرکی نەتەوایەتیمانە
sie ist das Zeichen unserer Echtheit und unseres Lebens.نیشانەی ڕەسەنیی و ژیانمانە
Wenn die Sprache vergeht, schwindet auch die Nation;گەر زمان بڕوا، نەتەوەش نامێنێ
die Sprache ist jene Festung, die uns Kurden bewahrt.زمان ئەو قەڵایەیە کە کوردمان دەپارێزێ
Über den Wunsch nach Freiheit
Vierzeiler über die kurdische Flagge. → Ekhôl
An jenem Ort, wo es sich fügt, hisst die kurdische Flagge,لەو شوێنەی ڕێک کەوت، ئاڵای کورد ھەڵکەن
auch wenn dieser Boden hart und steinig sein mag.شایەد ئەو جێیە سەخت بوو و ڕەقەن
Kommt, nehmt mein Haupt und mit meinem Blutبێن سەرم بەرن بە خوێناوەکەم
bereitet die Stätte vor und macht sie bereit.بیخوێننەوە جێگای بۆ خۆشکەن
Über Ehre und Standhaftigkeit
Manifest der Unbeugsamkeit. → Ekhôl
Wenn ich mich auch in Blut und Staub wälze,لەخوێن و خۆڵا گەر بتلێمەوە
ich werde nicht weinen, nicht klagen, nicht jammern.ناگریم، ناناڵم، ناکڕووزێمەوە
Mögen meine Augen vor Hunger auch dunkel werden,چاوم تاریک بێ گەر لە برسانا
vor keinem Ehrlosen werde ich jemals betteln.لە ھیچ نامەردێ ناپاڕێمەوە
Über den kurdischen Widerstand
Der ungebrochene Geist des Volkes trotz jahrhundertelanger Leiden. → Şarî
Schon lange ist die Seele dieses Volkes vor Schmerz erschöpft,دەمێکە گیانی ئەم قەومە پڕووکاوە لە ئازارا
doch wie ein Löwe zeigt es keine Schwäche und klagt nicht laut.بەڵام شێرانە ڕوو نادا بە ئازار و بەبێ زارا
Mit Tatenkraft und reinem Herzen hat es stets gekämpft,بەچالاکی بەدڵپاکی خەباتی کردووە ھەردەم
in der Ebene, im Gebirge, am Fluss, im Dorf und in der Stadt.لەدەشت و شاخ و ڕووبارا لە دێھاتا لەناو شارا
Wahre Identität und Opferbereitschaft
„Kurdisch-Sein“ zeigt sich nicht in Worten, sondern in Taten. → Şarî
Betrachte niemanden als Kurden, der für diesen heiligen Bodenبە کوردی تێ مەگە ھەرکەس لەڕێی ئەم خاکە پیرۆزە
nicht wie Kawa (der Schmied) beständige Opferbereitschaft in seinen Taten zeigt.وەکوو کاوە فیداکاریی نەبێ ھەردەم لە کردارا
Ey Reqîb (O Feind!)
1946 Hymne der Republik Mahabad, heute offizielle Nationalhymne der Region Kurdistan. → Dildar
O Feind! Das kurdische Volk mit seiner Sprache lebt noch immer,ئەی ڕەقیب ھەر ماوە قەومی کورد زومان
die Kanonenkugeln der Zeit können es niemals bezwingen.نایشکێنێ دانەیی تۆپی زەمان
Wir sind die Kinder der roten Farbe und der Revolution,ئێمە ڕۆڵەی ڕەنگی سوور و شۆڕشین
sieh nur her, unsere Vergangenheit ist blutig gezeichnet.سەیری کە خوێناوییە ڕابووردوومان
Wir sind die Kinder der Meder und des Kay Khosrow,ئێمە ڕۆڵەی میدیا و کەی خوسرەوین
unser Glaube, unser Credo ist einzig die Heimat.دینمان ئایینمانە ھەر نیشتمان
Keiner sage, die Kurden seien tot, die Kurden leben,کەس نەڵێ کورد مردوە کورد زیندووە
sie leben, und niemals wird unsere Fahne sinken.زیندووە ھیچ نانەوێ ئاڵاکەمان
Viele tausend kurdische Jünglinge, tapfer wie brüllende Löwen,چەند ھەزار لاوانی کوردی نەڕڕەشێر
wurden geopfert und alle in dieser Erde zur Ruhe gebettet.بوون بە قوربانی و ھەموویان نێژران
Doch die Jugend von heute steht bereit und ist gerüstet,لاوی ئێستاش حازر و ئامادەیە
opferbereit, voller Hingabe, bis in den Tod.جانفیدانە جانفیدانە جانفیدان
Die kurdische Jugend ist aufgestanden wie die Tapferen,لاوی کورد ھەڵسانە سەرپێ وەک دلێر
mit ihrem Blut zeichnen sie nun die Krone des Lebens.سا بە خوێن نەقشی دەکەن تاجی ژیان
Keiner sage, die Kurden seien tot, die Kurden leben,کەس نەڵێ کورد مردووە کورد زیندووە
sie leben, und niemals wird unsere Fahne sinken.زیندووە ھیچ نانەوێ ئاڵاکەمان
Her Kurdim (Ich bleibe Kurde)
Sein wohl bekanntestes Gedicht – ein Bekenntnis zur kurdischen Identität. → Hejar Mukriyanî
Ob in der Fremde oder im eigenen Haus,بە دەربەدەری یان لە ماڵی خۆم
auf arabischem Boden, in Persien oder Rom,لە خاکی عەرەب لە ئێران و ڕۆم
ob ich wohlhabend bin oder in Lumpen gehe,کۆک و پۆشتە بم، ڕووت و ڕەجاڵ بم
ob ich einen Palast besitze oder eine Ruine,کۆشکم دەقات بێ وێرانە ماڵ بم
ob ich frei und tapfer bin, lachend und froh,ئازا و ڕزگار بم شادان و خەندان
oder mit Ketten am Hals in einer Gefängnisecke,یان زەنجیر لە مل لە سووچی زیندان
ob ich gesund und jung bin, das Leben genieße,ساغ بم جحێل بم بگرم گوێ سوانان
oder schwach und hager im Krankenhaus liege,یان زار و نزار لە نەخۆشخانان
ich bin Kurde, und auf dem Weg für Kurdistanکوردم و لە ڕێی کورد و کوردستان
setze ich mein Haupt und mein Leben aufs Spiel.سەرلەپێناوم گیان لەسەر دەستان
Auf Kurdisch lebe ich, auf Kurdisch sterbe ich,بە کوردی دەژیم بە کوردی دەمرم
auf Kurdisch werde ich im Grabe Antwort geben.بە کوردی دەدەم وەرامی قەبرم
Kurdim Emin (Ich bin Kurde)
Ein Manifest des Widerstands und der Standhaftigkeit. → Hêmin Mukriyanî
Auch wenn ich Elend, Sehnsucht und Schmerz erleide,گەرچی تووشی ڕەنجەڕۆیی و حەسرەت و دەردم ئەمن
beuge ich mich nie diesem grausamen Schicksal; ein Mann bin ich!قەت لە دەست ئەم چەرخە سپڵە نابەزم، مەردم ئەمن
Ich bin kein Liebhaber schöner Augen oder zarter Hälse,ئاشقی چاوی کەژاڵ و گەردنی پڕ خاڵی نیم
ich liebe die Berge, die Felsen und den harten Stein.ئاشقی کێو و تەلان و بەندەن و بەردم ئەمن
Ich fürchte weder Ketten, noch Strick, noch den Galgen,من لە زنجیر و تەناف و دار و بەند باکم نییە
zerstückelt mich, tötet mich – noch immer sage ich: Ich bin Kurde!لەت لەتم کەن، بمکوژن، ھێشتا ئەڵێم کوردم ئەمن
Die Karawane
Der unaufhaltsame Weg des kurdischen Volkes zur Freiheit. → Kameran Mukrî
Unsere Karawane hat sich auf den Weg gemacht,کاروانی ئێمە کەوتووەتە ڕێگا
das Ziel der Kurden muss sie erreichen.بە ئامانجی کورد ھەر ئەبێ بگا
Auch wenn in der Nacht des Lebenskampfesئەگەرچی شەوی خەباتی ژیان
die Leben vieler Jünglinge wie Blumen verwelkten,گیانی زۆر لاوی وەک گوڵ ھەڵوەران
muss doch das Morgenrot erscheinen,بەڵام ھەر ئەبێ شەفەق دەرکەوێ
damit der Kurde diesen steilen Gipfel erklimmt.کورد لەم ھەورازە سەختە سەرکەوێ
Über die Unbeugsamkeit des Volkes
Die historische Beständigkeit der kurdischen Identität. → Kameran Mukrî
Wer die Geschichte der Kurden liest,ئەوی مێژووی کورد بخوێنێتەوە
und die Glieder ihrer Kette zusammenfügt,ئەڵقەی زنجیرەی بهۆنێتەوە
der begreift, dass sie niemals untergehen;تێ ئەگا ھەرگیز سەر نانێتەوە
keine Kraft der Welt kann sie auslöschen.ھیچ ھێزێک نییە بیتوێنێتەوە
„Alles wurde zum Juni“ (patriotische Verse)
Anspielung auf die bittere Zeit der Unterdrückung. → Mela Elî
Alle Monate des Jahres wurden zum Juni (Monat des Urteils),ھەموو مانگی ساڵ بوونە حوزەیران
alle Jahreszeiten wurden zum Herbst.ھەموو وەرز بوون بە وەرزی خەزان
Welches Volk der Welt ist so entrechtet wie das kurdische?کام گەلی دنیا وەک کورد بێ بەشە
Ihre Kleider und Gewänder sind ganz und gar schwarz!بەرگ و کاڵایان سەرتاپا ڕەشە!
Es gibt kein Haus ohne Opfer,ھیچ ماڵێک نییە بێ قوربانی بێ
keinen Moment freudigen Lebens.ساتێکی ژینی شادمانی بێ
Jetzt ist mir mein eigenes Leben so wenig wert,ئێستا ژینی خۆم ھێند لا ھەرزانە
dass ich es hundertmal für Kurdistan opfern würde.سەد جار قوربانی ئەم کوردستانە
Duyî Rêbendan (Zum 2. Rêbendan)
Zum Jahrestag der Gründung der Republik Kurdistan (Auszug, deutsche Wiedergabe). → Seware Îlxanîzade
Erinnerung an den zweiten Rêbendan, sie treibt mich zu Liedern und Versen.
Rêbendan, du Wegweiser, der den Besatzer in Verwirrung stürzt.
Oh Bauer, oh Werktätiger, pflanze die Saat des Widerstands:
Es lebe der Arbeiter, lebe, lebe, lebe!
Manewe (Das Bleiben)
Über die untrennbare Verbindung zwischen Individuum, Boden und Volk (Auszug, deutsche Wiedergabe). → Marif Axayî
Diesen mitleidlosen, liebevollen Geliebten, den ich weder wie ein Mädchen hinter mich aufs Pferd setzen
und im goldglänzenden Mondlicht entführen kann,
noch jemals im Herzen verlassen könnte, um mich an den Regenbogen eines anderen Ortes zu binden:
Sein Name ist Boden (Xak).
Diesen Ozean, den ich weder im Glas meiner Augen davontragen kann,
noch fern von ihm aus den Meeren irgendeines anderen Ortes einen Schluck trinken könnte:
Sein Name ist Volk (Xełk).
Ich weiß, dass die Wälder überall das warme Zwitschern der Spatzen besitzen
und die Flüsse jedes Landes den Klang der Wasserfälle und die Farbe des Schaums…
Aber was soll ich tun? Wenn es nicht hier ist, hört mein Ohr sie nicht recht,
sieht mein Auge sie nicht recht und fühlt meine Seele sie nicht recht.
Über die Notwendigkeit der Einigkeit
Hajî sah in der Zersplitterung der Stämme die größte Gefahr. → Hajî Qadirî Koyî
Solange sich die kurdischen Stämme nicht vereinen,تاڕێک نەکەون قەبیلی ئەکراد
werden ihre blühenden Orte zu Trümmerfeldern.هەروا دەبنە خەرابە ئاباد
Feder und Schwert
Sein berühmtester Vers über das Gleichgewicht von Geist und Stärke. → Hajî Qadirî Koyî
Durch das Schwert und die Feder bleibt ein Staat beständig;بەشیرو خامە دەوڵەت پایەدارە
ich besitze die Feder, doch das Schwert ist nirgends zu sehen.ئەمن خامەم هەیە، شیر نادیارە
Stolz auf die kurdische Sprache
Gegen den Minderwertigkeitskomplex gegenüber Persisch und Arabisch. → Hajî Qadirî Koyî
Sag mir, was ist schließlich der Makel des Kurdischen?کوردی ئاخر بلێ چییە عەیبی
Es ist das Wort der Wahrheit und hat keinen Fehler.هەر کەلامی ھەققە نییە عەیبی
Welchen Unterschied gibt es zum Persischen?یا لە گەل فارسی چی فەرقی ھەیە
Warum gilt jenes als vollkommen und dieses als unzureichend?بۆ چی ئەو راست، بۆ چی ئەم کەمییە
Der Stolz des freien Mannes
Dizlîs Lebensmotto: der Adler (Freiheit, Stolz) gegen die Krähe (Unterwürfigkeit) – er zieht die Armut der Knechtschaft vor. → Mela Hesenê Dizlî (Hîjrî)
Hundertmal Pfui auf all das ständige „Mein Herr, ich bin dein Diener“ – ich verabscheue dieses „Der Agha hat befohlen“ zutiefst.سەد تف و لەعنەت لە قوربان قوربان — لە «ئاغا فەرمووی» یەکجارم قینە
Ich erniedrige mich niemals für ein paar Münzen – und das verdanke ich dem Mut, den mein Glaube mir verleiht.خۆم زەلیل ناکەم بۆ فلس و دینار — ئەویش لەسایەی غیرەتی دینە
Islam und Ehre, Wissen und Würde, Kurdentum und Adel – das ist uralte, ehrwürdige Sitte.ئیسلام و عیززەت، عیلم و کەرامەت — کورد و شەرافەت، ڕەسمی دێرینە
Ich lasse mich nicht an die Lügen der Aghas flicken – lieber flicke ich meine eigenen alten Schuhe und mein Hemd.ناکەومە پینەی درۆی ئاغایان — کەوش و کراسی خۆم ئەکەم پینە
Ich bin der Adler von den hohen Gipfeln des Dalan-Gebirges – niemals picke ich wie eine Krähe auf den Feldern nach Abfall.من ھەڵۆی لووتکەی بەرزی داڵانیم — ھەرگیز وەک قاڵاو ناکەومە چینە
Hesen wird für kein Amt zum Knecht – hundertmal lieber verzichtet er auf ein solches Leben.حەسەن بۆ مەقام نۆکەری ناکات — سەد جار ڕیامە ئەو جۆرە ژینە
Newroz (1948)
Sein berühmtestes Gedicht – Newroz als Sinnbild von Opfer, Wiedergeburt und Freiheit. → Pîremêrd (Hacî Tofîq Beg)
Dies ist der Tag des neuen Jahres – Newroz ist wiedergekehrt, ein altes Fest der Kurden, mit Freude gekommen.ئەم ڕۆژی ساڵی تازەیە نەورۆز ھاتەوە — جەژنێکی کۆنی کوردە بە خۆشی و بە ھاتەوە
Jahrelang, bis letztes Jahr, war die Blume unserer Hoffnung verschlossen – nur das Blut der jungen Männer war die rote Blüte des Frühlings.چەند ساڵ گوڵی ھیوای ئێمە پێپەست بوو تاکو پار — ھەر خوێنی لاوەکان بوو گوڵی ئاڵی نەوبەھار
Es war jenes Rot, das am hohen Horizont der Kurden die frohe Botschaft des Morgens zu Nah und Fern trug.ئەو ڕەنگە سوورە بوو کە لە ئاسۆی بڵندی کورد — مژدەی بەیانی بۆ گەلی دوور و نزیک ئەبرد
Newroz entfachte ein solches Feuer in der Brust, dass die Jungen aus Liebe dem Tod entgegengingen.نەورۆز بوو ئاگرێکی وەھای خستە جەرگەوە — لاوان بە عەشق ئەچوون بە بەرەو پیری مەرگەوە
Sieh, im Osten, von den hohen Pässen des Landes, lässt das Blut der Märtyrer die Röte der Morgendämmerung erglänzen.وا ڕۆژھەڵات، لە بەندەنی بەرزی وڵاتەوە — خوێنی شەھیدە ڕەنگی شەفەق شەوق ئەداتەوە
Nie zuvor geschah es in der Geschichte unseres Volkes, dass die Brust der Mädchen im Ansturm zum Schild gegen die Kugeln wurde.تا ئێستە ڕووی نەداوە لە تاریخی میللەتا — قەڵغانی گوللە سنگی کچان بێ لە ھەڵمەتا
Kein Klagen und Weinen ziemt sich für die Märtyrer der Heimat – sie sterben nicht, sie leben fort im Herzen des Volkes.پێی ناوێ بۆ شەھیدی وەتەن شیوەن و گرین — نامرن ئەوانە وا لە دڵی میللەتا ئەژین
Aufruf zur Freiheit
Ein Aufruf zum Erwachen und zum Kampf für die Freiheit, mit kraftvollen Bildern aus der Tierwelt. → Mela Marif Kokeyî
Meine Seele sei demjenigen geopfert, der seine Nation ehrt, der die Unterdrückung verabscheut und die Freiheit liebt.ڕووحم بە فیدای ئەو کەسە میللەت دەپەرەستێ — بێزارە لە مەحکوومیی و ئازادی پەسەندە
Diesem Volk werden Freiheit und Freude verwehrt; vertrieben aus ihrer Heimat, sind sie wie flüchtige Vögel geworden.ئەم میللەتە مەحڕوومە لە ئازادی و شادی — ئاوارە لە بووم و وەتەنن بوونە پەڕەندە
Der Grund ist, dass sie ohne echte Führer und Häuptlinge sind – deshalb ist diese Lage so verfault und verkommen.باعیس ئەمەیە بێکەس و سەردار و ڕەئیسن — هەر بۆیەشە ئەم ئیشە کە گەندیدە و گەندە
Zerschmettert jene Mauern und Talismane mit euren Keulen, zerreißt diese Ketten mit dem scharfen Schwert.ئەو سەدد و تەلیسمانە بە گورزان بشکێنن — لەتلەت بکەن ئەم قەیدە بە شمشێری بڕەندە
Denn der Genuss der Freiheit und der Unabhängigkeit der Seele ist hundertmal süßer als jeder Zucker und jedes Konfekt.ئەو لەززەتی ئازادی و حوڕڕییەتی نەفسی — سەد مەرتەبە شیرینترە لەم شەککەر و قەندە
„Kurdistan“ (patriotisch)
Hamdîs tiefer Stolz auf seine Heimat und ihre historische Bedeutung gegenüber Osmanen und Persern. → Hamdî (Ehmed Beg Sahibqiran)
O Heimat, Osmanen und Perser sehnen sich nach deinem Kurdistan; der Stolz der kurdischen Nation ist der Glanz deines Namens.ئەی وتەن ڕۆم عەجەم موشتاقی کوردستانتە — ئیفتیخاری میللەتی کورد شەوکەتی عینوانتە
Am Abend und am Morgen verneigen sich Mond und Sonne voller Ehrfurcht – wie Ehrenzeichen auf deiner Brust und Sterne auf deiner Schulter.بەستە سەربەرزی ئێواران، سبەینان مانگ و ڕۆژ — وەک نیشانی ئیفتخاری سنگ و نەجمەی شانتە
Weckruf an die Kurden
Eine scharfe Kritik an Rückständigkeit und Uneinigkeit – und ein Aufruf zu Freiheit und Bildung (Auszüge). → Mîrza Hesen Seyfulquzat
Ihr Kurden, wie lange noch hausen wir in Bergen wie Dämonen, kommen und gehen, ohne jemals einen Herrn oder Schutzherrn über uns zu haben?کوردینە تا کەی ئێمە لە کێوان میسالی دێو — بێین و بچین و بۆ مە نەبێ قەت خودان و خێو؟
Andere Völker genießen das Leben in Gärten und Städten, wir aber bleiben zerstreut und führerlos in Steppen und Bergen zurück.خەڵکی هەموو لە باغ و لە شارانە کەیف خۆش — ئێمەش بڵاو و بێسەرە ماوین لە دەشت و کێو
Sie reisen zu den Sternen und befahren die Weltmeere, doch unser Platz ist nur der Dreck, unser Handwerk nur Pflug und Acker.بۆ ئاسمان دەڕۆن و لە بەحرا دەکەن سەفەر — هەر عەرزە نیشتگاهی مە، سەنعاتە وەردو شێو
Ihr Pfad führt zur Milchstraße, unserer nur über Geröll; sie haben Throne und Glück, wir nur Steine und Stöcke.ڕێی وانە کەهکەشان و ڕێی ئێمە بەردەڵان — جێی وانە تەخت و بەخت و جێی ئێمە بەرد و چێو
Freiheit, Unabhängigkeit, Souveränität und Größe – fordert dies mit eurem Mund, eurer Zunge und euren Lippen!ئازادی، سەربەخۆیی، میری و گەورەیی — داوا بکەن بە زار و زمان و ددان و لێو
Was auch geschehen mag, „Hesen“ wird die Wahrheit sprechen; auf dem Weg der Heimat fürchte ich weder Verbannung noch Beleidigung.هەر چی دەبێ، بڵا ببێ، قسەی حەق حەسەن دەڵێ — نیمە لە ڕێی وەتەن غەمی دەرکردن و جنێو
„Die Geografie der Heimat“
Ein patriotisches Manifest über die Weite Kurdistans und die Ausbeutung seiner Ressourcen (das „schwarze Gold“, Erdöl). → ʿEbdulrehman Begî Baban („Babe“)
Vom Persischen Meer (Golf) bis hin zum Schwarzen Meer – dies ist der Teil der Welt, der das Land der kurdischen Nation ist.ھەر لە بەحری فورسەوە خاکی ھەتا بەحری ڕەشە — نیشتمانی میللەتی کوردە، لە دونیا ئەم بەشە
Es ist ein Garten des Paradieses, wo Tulpen und Blumen ewig blühen, erfüllt von schwarzem Gold (Öl) und reinem, glänzendem Silber.ڕەوزەیێکی جەننەتە لالە و گوڵی دایم گەشە — پڕ لە ئاڵتونی سیاھـ و زیوی ساف و بێ غەشە
Doch seine Gaben und Reichtümer werden von Fremden geplündert; ich schreie aus tiefstem Herzen, doch niemand antwortet auf mein Flehen.نیعمەت و خێری بە تاڵان وا بە دەست ئەغیارەوە — من بە دڵ ھاوار ئەکەم، کەس نایە بەم ھاوارەوە
Jeder Berg Kurdistans besteht aus den Gebeinen meiner Vorfahren; sein Staub und seine Erde sind Fleisch und Leib meines freien Volkes.شاخی کوردستان ھەموو ئێسقانی ئەجدادی منە — خاک و خۆڵی، گۆشت و لاشەی قەومی ئازادی منە
„Bêre Kurdistan“ (Komm nach Kurdistan)
Ein Lob auf die Schönheit und Geschichte der kurdischen Landschaft. → Esîrî (ʿEbdulxaliq kurî Seyid Husên)
Komm nach Kurdistan, mein Lieber, wenn du wandern willst – ich führe dich zum Qandil, wenn du die Blumenwiesen der Berge suchst.بێرە کوردستان عەزیزم، گەر تۆ سەیرانت دەوێ — بتبەمە قەندیل، ئەگەر گوڵزاری کوێستانت دەوێ
Ich bringe dich zu den antiken Bögen von Kerend und Sarpole Zahab, um dir die tausendjährigen Spuren der Sassaniden zu zeigen.بتبەمە پای تاقی لای سەر پێل و سەرمێل و کرند — پێت نیشاندەم چەن هەزار ئاساری ساسانت دەوێ
O Esîrî, du trägst so viel Liebe zum kurdischen Volk in dir, dass ich glaube, selbst nach dem Tod würdest du das Grab auf dem Girdî-Seywan-Hügel wählen.ئەی ئەسیری هێندە عەشقی میللەتی کوردت هەیە — بمریشی لام وایە گۆڕی گردی سەیوانت دەوێ
Der Weckruf („Le xew helsin“)
Sein berühmtestes Gedicht – ein flammendes Plädoyer für Bildung und nationales Erwachen. → Ahmed Mukhtar Jaf
Wacht auf, es ist spät! O kurdisches Volk, der Schlaf bringt euch nur Schaden.لە خەو هەڵسن درەنگە میللەتی کورد خەو زەرەرتانە
Die gesamte Weltgeschichte ist Zeuge eures Talents und eurer Kunst.هەموو تەئریخی عالەم شاهیدی فەزڵ و هونەرتانە
Strebt also voran, ihr edles, einsames und unterdrücktes Volk.دەسا تێکۆشن ئەی قەومی نەجیبی بێکەس و مەزڵووم
Überwindet rasch diesen weiten Weg, der vor euch liegt.بەگورجی بیبڕن ئەو ڕێگە دوورە وا لەبەرتانە
Studiert! Denn Bildung ist zur Abwehr der Schwerter eurer Feindeبخوێنن، چونکە خوێندن بۆ دیفاعی تیغی دوشمنتان
zu jeder Zeit euer wahrer Schild und euer Panzer.هەموو ئان و زەمانێ عەینی قەڵغان و سوپەرتانە
Gebt dieses geliebte Land nicht grundlos aus euren Händen,بەخۆڕایی لە دەستی بەرمەدەن ئەم خاکە مەحبووبە
dessen Staub wie kostbare Juwelen auf eurem Haupte liegt.کە تۆزی وەک جەواهیری سورمە و کوحلی بەسەرتانە
„Ey Weten Meftûnî Tom“ (O Heimat, ich bin dein Gefangener)
Im Gefängnis nach dem Aufstand von 1930 verfasst – eine der stärksten patriotischen Hymnen der Kurden. Sie fährt fort mit dem Aufruf: „Sprich nicht von deiner Trauer, erhebe dein Haupt – das Unglück ist gewichen, dein Feind wird vergehen.“ → Fayeq Bêkes
O Heimat, ich bin dein Gefangener, dein Antlitz kam mir in den Sinn – in dieser Zeit der Knechtschaft und Gefangenschaft, die Füße in Ketten und Banden.ئەی وەتەن مەفتوونی تۆم شێوەتم بیرکەوتەوە — وەختی بەندەییو ئەسارەت، پێ بە تەوق و کۆتەوە
Denke nicht, ich hätte dich in meinen Gebeten und Gedanken vergessen, nur weil Kerker, Schläge und Erniedrigung mich umgeben.من لە زیکر و فیکری تۆ غافڵ نەبووم، وا تێنەگەی — حەپس و تێهەلدان و زیللەت تۆی لە بیر بردۆتەوە
Bei jenem Gott, der einzig ist und ohnegleichen – deine Liebe hat in meinem Herzen ein Feuer entfacht.بەو خوایەی بێشەریک و واحیدە عەشقی تۆ — نەوعێ لە دڵما ئاگری کردۆتەوە
Ein Feuer so gewaltig, dass man tausend Jahre Wasser darauf gießen könnte – und doch würde sein Lodern und seine Flamme niemals erlöschen.ئاگرێکی وا هەزار ساڵ ئاوی بڕژێنیتە سەر — قەت گڕو کڵپەو بڵێسەی تا ئەبەد نەکوژێتەوە
Bildung und Freiheit
Fayeq verbindet Sprache, Heimat und Freiheit – ein Aufruf an die Jugend, durch Wissen frei zu werden. → Fayeq Zîwer (Fayeq kurî Abdullah Zîwer)
Lernt die Wissenschaften, erkennt, was der Weg der Freiheit ist,فێری زانست بن، بزانن ڕێگەی ئازادی چییە
denn ohne das Zeugnis des Wissens ist man nichts in dieser Welt.بێ بڕوانامەی زانیاری، کەس لەم دنیایەدا نییە
Der Dienst an Heimat und Sprache ist eine heilige Pflicht für uns,خزمەتی نیشتمان و زمان، ئەرکێکی پیرۆزە لەسەرمان
Hoch lebe der Kurde, hoch lebe Kurdistan – dies ist der Mut unseres Herzens.بژی کورد و بژی کوردستان، ئەمەیە ورەی دڵمان
Frühlingslied – Hymne auf Slemanî
Die inoffizielle Hymne Silêmanîs; vertont von Mazhar Khaleqi. → Pîremêrd
Wenn man sagt, heute seien Flur und Berge grün,کە دەڵێن ئەمڕۆ دەشت و کێو شینە
wie lieblich ist doch unsere Heimatstadt.چەندە مەڵبەندی ئێمە شیرینە
Steige hinauf auf den Hügel „Girdî Yare“ und sieh:بچۆ سەر گردی یارە ببینە
In dieser Welt ist sie eine farbenprächtige Blüte.لە جیهاندا گوڵێکی ڕەنگینە
Da es so ist – o Gott – lass es stets so bleiben.چونکە وایە خوایە ئاوا بێ
In jener Stunde, wenn der Tag zum Abend wird,ئەو دەمەی ڕۆژ دەگاتە ئێوارە
wende dein Angesicht zum Goyzhe-Berg und schaue:ڕوو بکەرە شاخی گۆیژە بنوارە
Gottes Thron scheint dort offenbar zu werden,عەرشی پەروەردگاری لێ دیارە
seine Hänge gleichen einem wasserreichen Paradies.دامەنی وەک بەهەشتی ئابدارە
Es ist ein Segen für die Erwählten, dass es so ist.خۆشە بۆ هەڵبژاردە ئاوا بێ
„Kurdisch ist süßer als Persisch“ – das Sprach-Manifest
Früheste Verteidigung der kurdischen Sprache (Hewramî, 18. Jh.). → Xanay Qubadî
Es ist wahr, man sagt: Persisch ist wie Zucker,ڕاستەن مەواچان فارسی شەککەرەن
doch Kurdisch ist wahrlich noch süßer als Persisch.کوردی جە فارسی بەڵ شیرینتەرەن
Weshalb sollte man in dieser mühseligen Welt das Eigene meiden?پەی چێش نەدەوران ئی دنیای بەد کێش
Es ist doch offensichtlich: Ein jeder spricht am besten in seiner eigenen Sprache.مەعلوومەن ھەرکەس بە زوان وێش

Liebe

28 Gedichte

Şew bêdaranim (Ich bin einer der Schlaflosen)
Das große Nachtgedicht des „Majnun der Kurden“. → Weli Dêwane
Ich bin einer der Schlaflosen, einer der Schlaflosen,شەو بێدارانم، شەو بێدارانم
Gefährte der Klagen jener, die nachts nicht ruhen.ڕەفیق ناڵەی شەو بێدارانم
Wie eine Eule hause ich in den Felsen über den Höhlen,جوغد جا نە سەنگ سەر مەغارانم
ein „Ya-Hu“-Rufer bin ich, gezeichnet von der Qual der Zeit.یا هووکێش جەور ڕۆزگارانم
Ein verstörter Falter bin ich, verbrannt in den Flammen,پەروانە پەشێو سفتەی نارانم
wie der Phönix bin ich die Asche im Gebirge der Schmerzen.چون قەقنەس زوغاڵ کۆی دەندارانم
Ein erfolgloser Jäger bin ich in den Weiten der Welt,سەییاد بێ سوود سەر دیارانم
gejagt vom Stolz der Liebe und der Zierde der Grausamen.سمکۆی لەنج عەشق ناز تەتارانم
Gefangen in den Klauen der Grausamkeit der Dornen,گیرۆدەی سەرچەنگ جەفای خارانم
ein Dorn des Kummers im Herzen, gepeinigt von Sehnsucht.خار خەم نە جەرگ خار خومارانم
Ich bin der König all jener, die unter der Trennung leiden,پادشای گشت پۆل هجران بارانم
ein Irrender in den Tälern und auf den Hügeln der Einsamkeit.وێڵ وادی گرد هەردەی هارانم
Erschöpft vom Verlangen, die Augen der Gefährten zu sehen,هەراسان نە دین دیدەی یارانم
ein Majnun bin ich, der umherstreift am Fuße der Berge.مەجنوون بەڕگێڵ پای کۆسارانم
Keiner ist mir geblieben von jenen, die mein Leid teilen,هیچ کەس نەمەندەن جە غەمخوارانم
der nach meinem Befinden fragt, so wie in alten Zeiten.بپەرسۆ هەواڵ وێنەی جارانم
Offensichtlich ist mein Zustand unter der Last des Elends,دیار دیارەنی مەینەت بارانم
erkenne mein Weinen im Regen aus Feuer.بزانۆ وە شین ئاهر وارانم
Der Schmerz, den ich trage, hat meine Tröster ergriffen,دەردێ من گرتەن غەمگوسارانم
ich bin der Heilbalsam und zugleich der Majnun dieser Ära.مەرهەم جەی وەر قەیس ڕۆزگارانم
In diesem Schmerz verweile ich an den Grenzen der Welt,جەی دەرد ساکن سەر دیارانم
wartend auf die Gnade des Allsehenden (Gottes).مونتەزر وە لوتف بینای کارانم
Çawerrwanîy Bêhûde (Vergebliches Warten)
Das Warten auf die Schönheit als alles verzehrende Erfahrung. → Ahmed Hardi
Jeden Tag, um das Idol dieser Gestalt zu erblicken,هەموو ڕۆژێ لەبەر سەیری بتی ئەو بەژن و باڵایە
stehe ich auf dem Weg, bis das Wasser mir an die Füße reicht.لە سەر ڕێدا ئەوەستم من، هەتاکوو ئاوی پێم دایە
Mit zwei Augen, die vor dem Glanz des Wartens flimmern,بە دوو چاوێ کە شەوقی چاوەڕوانی ئەیترۆکێنێ
mit zwei Augen, die das tiefe Geheimnis der Jugend offenbaren.بە دوو چاوێ کە سڕڕی قووڵی لاوێتی ئەدرکێنێ
Ich beobachte den Pfad; der Weg scheint ihr Ebenbild zu tragen,سەرنجی ڕێ ئەدەم، ڕێگا، هەموو شێوەی ئەوی تیایە
als wäre die ganze Welt in ihrer Schönheit dahingeschmolzen.وەکوو دنیا لەناو جوانیی ئەوا توابێتەوە، وایە
Das Wehen der Brise flüstert die Kunde ihrer Schönheit in mein Ohr,شنەی با، باسی جوانیی ئەو بە گوێی مندا ئەچرپێنێ
das Erscheinen jeder anderen Schönen lässt mein Herz erschrecken.هەموو دەرکەوتنی شۆخێ، دڵی من دا ئەخورپێنێ
Doch das wahre Beben des Herzens gehört allein ihrem Schritt,بەڵام خورپەی تەواوی دڵ لەگەڵ هەنگاوی ئەودایە
der gänzlich aus den Melodien von Gottes Paradies entsprungen ist.کە سەرتاپا لە ئاوازی بەهەشتی خواوە پەیدایە
Ja, wenn sie erscheint, verliere ich mich selbst,بەڵێ، کاتێ کە ئەو دەرکەوت، ئیتر من بێ سەر و شوێنم
durch die Sonnenstrahlen ihrer Schönheit wallt mein Blut jäh auf.بە تیشکی خۆری جوانی ئەو، بە جارێ قوڵپ ئەدا خوێنم
Wie ein junges Bäumchen, das der Sturm hin und her reißt,وەکوو چۆن نەونەمامێ، گەردەلوول ئەیبات و ئەیهێنێ
so lässt der Schauer der Liebe mein Innerstes erbeben.لەشم موچڕکی دڵداری، وەها ناخی ئەبزوێنێ
Obwohl die Abaya ihren Leib umschließt wie meine Gedanken,ئەگەرچی وەک خەیاڵی من عەبا دەوری لەشی داوە
und sich um ihre hohe, ebenmäßige Gestalt gewickelt hat,لە ئەندام و لەش و لاری بڵند و ڕێکی ئاڵاوە
doch wenn der Wind den Saum ihres Mantels für einen Augenblick hebt,بەڵام کاتێ کە با چمکی عەباکەی لا ئەدا، تاوێ
ergießt sich von ihrer vollendeten Wade eine Flut göttlicher Magie.ئەڕێژێ پووزی نایابی، لە سیحری خوایی، لافاوێ
Le dirzî peçewe (Durch den Riss des Schleiers)
Flüchtige Begegnung am Morgen – Meisterwerk des kurdischen Modernismus. → Goran
Die Straße war leer und schattig, es war Morgen,جادە چۆڵ و سێبەر بوو، کات بەیانی
ich ging einher, verloren in Träumen, und sah:ئەڕۆییشتم خەیاڵاوی ئەمڕوانی
auf das Grün um mich her, auf den Himmel,بۆ سەوزایی دەوروپشتم، بۆ ئاسمان
auf hohe Berge, neue Häuser, die schöne Welt.بۆ شاخی بەرز، خانووی تازە، دنیای جوان
Ich schritt langsam voran, still und stumm,ئەڕۆییشتم بە ئەسپایی، کش و مات
der Körper matt, das Herz voll Sehnsucht und Hoffnung.لاشە سست و دڵ کەیلی تاسە و ئاوات
Plötzlich, ich weiß nicht wie, hob ich den Blick,لەپڕ، نازانم چۆن سەرم هەڵبڕی
vor mir erschien eine Gestalt, gleich einer Elfe!بەرامبەرم بەژنێ دەرکەوت وەک پەری
Obwohl sie fest in die Abaya gehüllt war,لەگەڵ ئەوەی لە عاباوە ئاڵا بوو
war ihre süße Erscheinung dennoch offenbar.لە دیمەنی شیرینی ئاشکرا بوو
Hochgewachsen, kleine Füße und Escarpins,باڵابەرز و بچکۆلەپێ و ئیسکارپین
Strümpfe und Waden: fest, weiß und seidig!گۆرەوی و پووز: سفت و سپی و ئاوریشمین
Ich ging weiter, und mein verstohlener Blick sah:ئەڕۆییم و دزەی نیگام جارجارێک
unter der schwarzen Abaya eine Liebliche:لە ژێر عابای ڕەشا ئەیدی نازدارێک
Mit dem Schritt des Rebhuhns, dem graziösen Wiegen von Pfau und Turteltaube.بە ڕەوتی کەو، لەنجەی تاوس و قومری
flink und anmutig kam sie die Straße entlang.گورج گورج، جوان جوان ئەهات و جادەی ئەبڕی
Nur noch wenige Schritte war sie von mir entfernt,مابووی بگاتە عاستم چەن هەنگاوێ
da tat sich ein Riss im Schleier auf, und ich sah ihre Augen,درزێ کەوتە پەچە و دیم نیگای چاوێ
Hand und Finger, ein Handgelenk, ein Blick…دەست و پەنجە و مەچەکێک و نیگایەک
Was soll ich schreiben? O Gott, gib mir die Kraft der Worte!چی بنووسم؟ خوایە هێزی ئینشایەک
Arm und Gelenk, glatt und weiß wie Glas,قۆڵ و مەچەک ساف و سپی وەک شووشە
die Fingerspitzen glänzten wie schimmernde Rubine.سەرپەنجەکان یاقووتێک بوون بە ورشە
Kommen wir zum Auge: Ein Auge, welch ein Auge!بێینە سەر چاو: چاوێک، بڵێم چ چاوێک؟
Ein Quell der Magie, ein Meer der Verführung, ein Strudel,کانیی سیحر، دەریای عیشوە، گێژداوێک
der so auf die Wellen meiner Gefühle traf,کە وا کەوتە بەر شەپۆلی هەستی من
dass ich seit jenem Tag immer tiefer darin versinke!لەو ڕۆژەوە هەر نوقم ئەبێ بەرەو بن
Zuɫft Şořkewe (Lass deine Locken herab)
Exilgedicht über Fremde und die heilende Nähe der Geliebten; vertont von Burhan Majid. → Berzan Hastyar
Lass deine Locken herab, damit sie mein Antlitz berühren,زوڵفت شۆڕ کەوە با بدات لە ڕووم
damit sie mir Staub und Schweiß von der Haut wischen.تۆز و ئارەقەم بۆ بسڕێتەوە
Das Gefühl der Fremde und die Kälte dieser Nacht,هەستی نامۆیی و سەرمای ئەمشەوم
lass sie in einer brennenden Glut in Vergessenheit geraten.لە سووتانێکا بیربەرێتەوە
Schwinge dich auf die Flügel weißer Engel,بچۆ سەر باڵی فریشتەی سپی
begib dich auf eine Reise zu dieser Wohnstatt.سەفەرێ بکە بۆ ئەم هەوارە
In Erwartung deiner Ferne und im Gedanken an dichبە دیار دووردەستیی و ئەندێشەی تۆوە
ist mein ganzes Wesen ein Hort des Schmerzes.سەرتاپای گیانم کانگای ئازارە
Lege deine sanften Finger auf meine Augen,ئەنگوستی نەرمت بنێ سەر چاوم
damit ich im Traum für einen Augenblick Ruhe finde.بەڵکو لە خەونا ئارام بم ساتێ
In einer Nacht wie dieser kann wohl nurشەوێکی ئاوا مەگەر هەر تەنها
dein warmer Atem mich erreichen und erlösen.هەناسەی گەرمی تۆ بێ و بمگاتێ
Sehnsucht und Trennung
Ghasel des liebenden Herzens. → Edîb
O du, der du das Meer der Trennung und die Glut des Feuers sahst,ئەی کەسێ دەیدی دەریای هیجران و تینی نار
komm und werde zum Vertrauten der Geheimnisse meines ruhelosen Herzens.وەرە ببیە مەحرەمی ڕازی دڵی بێ‌قەرار
Von der Nacht bis zum Morgen klage ich wie die Flöte über deine Ferne,شەو تا سەحەر لە فیراقت ئەناڵێم وەکو نەی
auf den Trank der Vereinigung wartend, verblieb ich in Hoffnung auf den Frühling.بۆ شەربەتی ویساڵت مامەوە چاوەڕێی بەهار
Das brennende Herz (Liebeslyrik)
Die Qualen und die Schönheit der Liebe. → Kameran Mukrî
Als deine Locken meinen Nacken umschlangen,کە پرچت ئاڵان لە گەردن
hast du mein Herz in Brand gesetzt.گڕت بەردا لە دڵی من
Als du dein Haar über dein Gesicht fallen ließt,کە پەرچەمت ڕشتە سەر ڕوو
entfachte ein Feuer in meinem Innersten.ئاگر لە دەروونم بەربوو
Oh, du kleine, schöne Tyrannin,ئەی زۆرداری جوانی بچووک
ich bitte dich, du charmantes Mädchen,تکایە کچی ئێسک‌سووک
komm nicht hierher, ich bin dir verfallen,لێرەوە مەیە، شەیدام بۆت
die Last meines Herzens liegt auf deiner Schulter.وەباڵی دڵم بە ئەستۆت
Firishte (Engel)
Die überirdische Schönheit einer Frau. → Kameran Mukrî
Wangen wie reine Blumen,ڕوومەتی وەک گوڵی بێگەرد
helle Augen, wie gelbe Seide.چاوی کاڵ ئاوریشمێکی زەرد
Die hellen Augen sind zwar sanft,چاوی کاڵ ئەگەرچی نەرمە
doch ihr Blick ist überaus brennend.بەڵام نیگای ئێجگار گەرمە
Eine einzigartige Schönheit, wie ein Engel,جوانێکی تاک وەک فریشتە
ach, meine Beschreibung ist viel zu grob.ئاخ وەسفی من زۆر درشتە
„Ein Geheimnis im Angesicht des Todes“ (Liebeslyrik)
Eine Liebe im Schatten des Galgens. → Mela Elî
Jetzt ist meine Hoffnung so schwach,ئێستا ئومێدم ھێندە لاوازە
dass ich nicht mehr sagen kann: Ich werde bleiben.ناتوانم بڵێم: ئەمێنم تازە
Ich bin ein Toter, der das Brot der Lebenden isst,مردووم و نانی زیندووان ئەخۆم
ich werde dich nicht mehr sehen, meine Liebste.تازە ناتبینم، ئازیزەکەی خۆم
Ich habe dich nicht um meinetwillen geliebt,من تۆم لەبەر خۆم خۆش نەویستووە
und niemand hat dieses „Geheimnis“ von mir gehört.کەسیش ئەم «ڕاز»ەی لێم نەبیستووە
Wenn ich dieses Geheimnis jetzt ausspreche,ئێستاش ئەم ڕازە کە ئەدرکێنم
spreche ich nur zu meinem eigenen, stillen Gewissen.ویژدانی ماتی خۆمە ئەیدوێنم
Ghasel an die Geliebte (Perî)
Klassische kurdische Metaphorik – die Schönheit der Geliebten und das Schicksal des blinden Liebenden. → Hafizî Mehabadî
Deine Stirn ist eine Stätte des Gerichts, o Perî, mein Herz.ئەی تەختی هەنێت، تەختی سزا دانە پەری گیان
Die Grube deines Kinns ist ein Winkel des Kerkers, o Perî.وەی چاڵی چەنەت قوژبنی زیندانە پەری گیان
Das Schwert deiner Brauen zerteilt die Leber des Liebenden,شمشێری برۆت پارە دەکا جەرگی ئەویندار
der Dolch deiner Wimpern ist der Mörder der Jünglinge.خنجێری موژەت قاتڵی لاوانە پەری گیان
Deine Locken sind wie die Nacht, dein rotes Antlitz raubt das Herz,بسکت شەوەیە، ئاڵی دڵە ڕوومەتی ئاڵت
deine Muttermale und Züge nehmen hundert Leben hinfort.ئەم خاڵ و خەتەت قابزی سەد گیانە پەری گیان
Deine Augen sind Wegelagerer, Mörder; dein Wuchs ein Galgen,چاوت چەتەیە، پیاوکوژە، سێدارەیە بەژنت
dein Gesicht raubt den Weg, dein Zopf ist ein Strick zum Erwürgen.ڕووت ڕێگرە، کەزیەت پەتی خنکانە پەری گیان
Deine Lippen sind wie Rubine, dein Lächeln ist Nahrung, deine Zähneلێوت وەکوو یاقووتە، بزەت قووتە، ددانت
sind Perlen oder gar edle Korallen, o Perî.مروارییە، یا خۆ دووڕە مەرجانە پەری گیان
Ich habe keine Augen, ich verdiene Almosen und Gaben,چاوم نییە، زۆر موستەحەقی خێر و زەکاتم
schenk einen Kuss diesem armen blinden Mann, o Perî.ماچێ بدە بەم کوێرە بەسزمانە پەری گیان
Ghasel (Kostprobe)
Meisterschaft in der Bildsprache – klassische Metaphorik in Goranî-Tradition. → Sey Yaqô
Ein Rausch hat mein Haupt erfasst durch die Trunkenheit dieser Augen,شۆرێ بە سەرم کەوتیە لەم مەستیی چاوە
ich verweile an keinem Ort, es sei denn dort, wo der Wein fließt.لەم جێگە نەنیشم مەگەر ئەو جێگە شەراوە
Sind diese Locken und das Antlitz der Liebsten etwa Nacht und Tag?ئەم زولف و ڕوخی دلبەرە یا لەیل و نەھارە
Oder ist es eine schwarze Wolke, die sich schützend vor die Sonne legt?یا ھەورە ڕەشی پەردەکەشی بانی ھەتاوە
Dein Gesicht ist wie der Mond, deine zwei Locken wie der Skorpion,ڕوخساری تۆ وەک مانگ دوو زولفت وەکوو عەقرەو
und auch wenn der Mond im Skorpion steht, füge ich mich ergeben dem Schicksal.ھەرچەن کە قەمەر عەقرەوە ڕازیم بە قەزاوە
Ghasel (Kostprobe)
Der Schmerz der Trennung in klassischen Metaphern. → Mîrza Ghefûr
Das Herz war ein Körper, erfüllt von Seufzen und Klagen,دڵ جەستەیەک بوو تژی لە ئاهـ و ناڵە
in der Hitze deiner Trennung ist mein Zustand sehr elend.لە تاوی فیراقت، حاڵم زۆر پەرێشاڵە
Das Verlangen nach deiner Nähe ist stets die Hoffnung meines Lebens,مەیلی ویساڵت هیوای ژینمە هەردەم
ohne das Licht deines Antlitzes ist diese Welt wie eine dunkle Höhle.بێ نووری ڕووت، ئەم جیھانە وەک زاڵە
Ghasel der Hingabe
Sufistische Sehnsucht in klassischer Bildsprache. → Xadîm
Ein Leben lang habe ich meine Zeit in der Mühsal deines Kummers verbracht,عومرێکە کە عومرم بە جەفا سەرفی غەمت کرد
ein Zeitalter lang verging meine Freude in der Vorstellung deines Schmerzes.دەورێکە نەشاتم بە خەیاڵی ئەلەمت کرد
Nichts besaß ich, was deiner würdig gewesen wäre, um es dir zu opfern,قابیل بە تۆ ھیچم نەبوو تاکو بە فیدات کەم
nur meine Seele hatte ich, und auch die streute ich vor deine Füße.ڕۆحی بوو ئەویشم بە نیساری قەدەمت کرد
Deine Härte ist lauter Güte und deine Tyrannei ist reine Gerechtigkeit,جەورت ھەموو ئەلتافە وە زوڵمت ھەموو عەدڵە
auch wenn du mir grausam den Blick zu dir verwehrt hast.ھەرچەند لە مەنعی نیگەھێکم ستەمت کرد
Aus „Dilo rabe“ (Steh auf, mein Herz)
→ Feqiyê Teyran
Steh auf, mein Herz, steh auf,Dilo rabe dilo rabe,
öffne die Augen, denn es ist Abend,Veke çava, ku êvar e,
sei nicht unwissend und schlafe nicht länger,Nezan û bes di xew da be,
mache den Schlaf nicht zu deinem Freund..Bi newmê ra mebe yare..
„Çirağ“ (Licht / Lampe)
In der klassischen kurdischen Lyrik steht „Çirağ“ (Licht/Lampe) oft für die geliebte Person oder eine göttliche Präsenz. Der Dichter drückt absolute Hingabe aus und schildert den Schmerz der Trennung: Ohne die Geliebte wirken selbst die Frühlingsblumen wie tausend Skalpelle in seinen Augen. → Mela Mustafa Besarani
Mein Licht, ich opfere mich dir, mein Licht, ich opfere mich dir, außer für dich werde ich mich für niemanden opfern.چراغ قوربانەن، چراغ قوربانەن غەیری تۆ پەی کەس قوربان نیەنان
Mein Licht mit den Locken, mein Licht mit den Locken, könnte ich doch nur die Locken deines Haares küssen.چراغم بە چین، چراغم بە چین ئەرچینی زوڵفت بدەو بە ماچین
Mein Licht, du hast gesät, mein Licht, du hast gesät, du hast die Saat der Trennung in mein Schicksal gesät.چراغم شەندی، چراغم شەندی تو توخمی ھیجران وە بەختم شەندی
Mein Licht, ohne dich sind die Blumen des Frühlings für meine Augen wie tausend scharfe Skalpelle.چراغم بێ تۆ گوڵانی وەھار مەیان وە دیدەم چون نەشتە ھەزار
Mein Licht, was bedeutet das alles, was bedeutet es? Was bedeutet dieser Schmerz in meinen Augen für dich?چراغ یانێ چێش، چراغ یانێ چێش ئی چەم ئێشایتە پەی تۆ یانێ چێش
Mein Licht, ich bin ein Märtyrer, ich bin ein Märtyrer, wenn du mich mit nur einem einzigen Blick zum Opfer machst.چراغم شەھید، چراغم شەھید وەختێ وەنیگات مەکەریم شەھید
Klage über die Liebe
Ein klassisches Beispiel für die Liebesklage in Ehmed Kors Dichtung. → Şêx Ehmedê Korê Mukriyanî
Verurteilt die Liebenden nicht, denn Liebe ist ein schweres Schicksal.مەکەن مەنعی عاشقان، عەشق کارێ دژوارە
Wer die Liebe im Herzen trägt, findet weder Geduld noch Ruhe.ھەرچی عەشقی لە دڵ دبێ، بێ سەبر و بێ قەرارە
Ewiglich ist er wegen der Trennung bleich und tränenreich.دائیم لەبەر ھیجرانێ، رەنگ زەرد و لێوبەبارە
Im Feuer der Liebe bin ich verbrannt, mein Kummer umgibt mich von allen Seiten.دە عەشقدا سووتاوم، خەمم لە چوار کنارە
Wegen des Schmerzes und der Sehnsucht fließen meine Tränen zu Tausenden.لەبەر دەرد و حەسرەتان، گریانم دێن ھەزارە
„Ya Şêx Senʿanim“ (O Şêx, ich bin wie Senʿan)
Seyidîs berühmte poetische Verteidigung – seine Antwort auf die Kritik, er dichte zu viel über die Liebe. → Seyidî Hewramî (Mela Seyid Muhemmed Silêman)
O Şêx, ich bin wie Şêx Senʿan, o Şêx, ich bin wie Senʿan,یا شێخ سەنعانم، یا شێخ سەنعانم
ein Verliebter in die Schönheit – genau wie er bin ich entflammt.عاشق پەی تەرسا، من چوون سەنعانم
Die Vorwürfe der Leute lassen mich kalt, ich fürchte ihren Tadel nicht,بێ باک جە تانەی مەناو مەنعانم
wie Jakob bin ich gezeichnet vom Schmerz um das ferne Licht (Kanaan).چوون «یەعقوب» داغدار پەی مای «کەنعان»م
Wie Wamiq sehne ich mich nach den duftenden Locken,وامق پەی عوزار زوڵف عەنبەرینم
wie Farhad weine ich um die Schönheit meiner Liebsten.فەرھاد جە حەسرەت خاڵی شیرینم
Schlimmer als Bahram trage ich das raue Gewand der Trauer,جە بەھرام بەدتەر من نمەد پۆشم
die Schönheit der Rosen hat mir den Verstand geraubt.گوڵ ئەندام سەندەن فام چەنی ھۆشم
Ghazal „Saqî le perde derhat“
Ein klassisches Ghazal, das mit der Symbolik von Wein, Schenkin (Saqî) und Licht die Überwältigung durch die Schönheit der Geliebten (oder des Göttlichen) beschreibt. → Salim (Abdurrahman Begê Sahibqiran)
Die Schenkin trat hinter dem Vorhang hervor, den Weinbecher in der Hand,ساقی لە پەردە دەرھات، جامی شەڕابی ھێنا
das Herz blieb starr vor Staunen; der Mond brachte die Sonne herbei.دڵ خیرە ما لە حێرەت مەھ ئافتابی ھێنا
Ein einziger Funke ihres Glanzes erschien und verbrannte den Berg Sinai,یەک زەڕڕە عەکسی پڕتەو، دەرکەوت و تووری سووتاند
selbst der harte Spiegel erglühte im Widerschein dieser Pracht.ئاوێنە سەختڕوو بوو، لەو عەکسە تابی ھێنا
Die Heilung der Wunde in meiner Brust liegt allein in ihrem trunkenen Blick,تیماری چاکی سینەم، ڕاجع بە چاوی مەستە
und das Schicksal, dem Bunde der Liebe treu, brachte mir den Untergang.بەختیش موافیقی عەشق، بۆ من خەرابی ھێنا
Meine Liebste trat aus dem Inneren heraus, die Hand des Rivalen in der ihren,یارم لە ئەندەروون ھات، دەستی ڕەقیب لە دەستا
ich bin voller Trauer und Freude zugleich; die Gnade brachte die Qual mit sich.غەمناک و شادمانم، ڕەحمەت عەزابی ھێنا
Ghazel: Gefangen in deinen Augen
Die klassische Bildsprache der orientalischen Liebeslyrik – meisterhaft im damals noch jungen Sorani. → Mestûre Erdelan (Mah Şeref Xanim)
Gefangen bin ich im Kokettieren deiner trunkenen, betörenden Augen,گرفتارم بە نازی چاوەکانی مەستی فەتتانت
verwundet bin ich durch den herzzerreißenden Stich der Pfeile deiner Wimpern.بریندارم بە نێشی سینەدۆزی تیری موژگانت
„Ew perçem û egrîce“
Eine Ghasele über die überwältigende Schönheit der Geliebten, die den Gläubigen sogar von seinem Gebet ablenkt (Auszug). → Safî Hîranî (Mustafa kurî Abdullah)
Jene Locken und die Stirnfransen sind allesamt Feinde des Glaubens; jene wallenden Haare und das Antlitz sind eine Plage für das Antlitz der Erde.ئەو پەرچەم و ئەگریجە ھەموو دوژمنی دینە — ئەو زولف و ڕووە ئافەتی سەر ڕووویی زەمینە
Meine Liebe zu dir ist fest in meinem Herzen verwurzelt, kein flüchtiger Schein, mein Opfer – sie ist wie das königliche Siegel, tief in den Edelstein graviert.عەشقت لە دڵم سابتە، نەک عارزە قوربان — وەک توڕڕەیی شاھان کە لەسەر ڕوویی نگینە
Mein Herz wurde zu Kebab gebraten, als Beilage für deine trunkenen Augen; mein Opfer, daraus wird klar, dass deine Lippen „salzig“ (voller Charme) sind.دڵ بوویتە کەباب بۆ مەزەیی دیدەیی مەستت — قوربان لەوە مەعلوومە کە لێوت نمەکینە
Oh Geliebte, komm – ich ertrinke in der Sintflut meiner Tränen; ohne den „Noah“ deiner Treue wird mich kein Schiff mehr retten.جانا وەرە وا غەرقەیی تۆفانی سوروشکم — بێ نووحی وەفات نابێ نەجاتم بە سەفینە
Klassisches Liebesgedicht (Ghazal)
Die Schönheit der Geliebten übertrifft die Natur – und wird stolz als kurdisch erkannt (am „Pêç“, dem schief gewickelten Turban, einem Symbol kurdischer Identität). → Zîwer (Abdullah Mela Rasul)
Sie raubte dem Garten die Ehre mit ihrem glanzvollen Gesicht, sie senkte den Wert der Heckenrose mit ihren moschusduftenden Locken.تکاندی ئابڕووی چەمەن بە ڕوویی ئابدارەوە — شکاندی نرخی نەستەرەن بە زولفی موشکبارەوە
Was kümmert mich Wein, Flöte oder Becher, wenn sie stolzierend zu mir kommt – mit ihrem leuchtenden Antlitz und ihren berauschten Augen.چمە لە مەی لە نەی لە جام، ئەگەر بە لەنجە بێتە لام — بە ڕوویی تابدارەوە، بە چاوی پڕخومارەوە
Sie hat die Blässe der Europäer, das dunkle Haar der Afrikaner, die Eleganz der Perser und den Stolz der Russen – doch man erkennt sofort, dass sie eine Kurdin ist, an ihrem kühn und schief gewickelten Turban.فەرەنگڕووی زەنگموو، عەجەمسیاق و ڕووسخوو — ئەناسرێ کە کوردە زوو بە پێچی لار و خوارەوە
„Le ew rojewe řoyiştuwe“ (Erste Strophe)
Das personifizierte Herz, das den Dichter verlassen hat, um den Propheten zu suchen. → Bêxud (Mela Mehmûdî Muftî)
Seit jenem Tag, an dem er ging, ist mein Herz vergrämt,Le ew rojewe řoyiştuwe tořawe diłî min
wie sehr ich auch suche, es bleibt verschollen und ungeahnt.Herçend egeřêm bê ser û şwên mawe diłî min
An welchem Berg mag mein Herz nun wohl rasten?Axo be çi şaxîkewe gîrsawe diłî min
Oder durch welchen brennenden Schmerz ist es gar vergangen?Ya xo be çi daxîkewe sûtawe diłî min
Identität und Dienst
Der Dichter definiert seine Haltung: Härte gegen Feinde, reines Herz und Dienst für das eigene Volk. → Mela Ebas Hilmî Kakayî
Gegenüber den Bösen und Feinden ist mein Inneres voller Zorn,پەی بەدان عەدوو دەروون پڕ قارم
doch meinem eigenen Volk gegenüber bin ich reinen Herzens und ein Freund.چەنی قـەوم یۆم دڵ سـاف و یارم
Dies hat Ebas gesagt: Auch wenn mein „Markt flau“ ist (ich in Not bin),یە عـەبـاس واتەن کەساس بازاڕم
bin ich für die Kurden und Goranen ein aufrichtiger Diener.پەی کورد گۆران خاس خزمەتکارم
Klassisches Liebesgedicht (Ghazal)
Die traditionelle Naturmetaphorik preist die vollkommene Schönheit der Geliebten (Auszug; die Ghasele hat weitere Verse und schließt mit der Takhallus-Strophe, in der nur ein Weiser den Wert von Emîns Versen erkennt). → Emîn Uşnuwî (Mîrza Muhemmed Emîn Beledî)
Niemanden habe ich gesehen, der so lieblich und anmutig ist wie du – deine Wangen sind Rosen, dein Haar wie Hyazinthen, deine Augen wie Narzissen.نەمدیوە وەکوو تۆ کەسێ وا دڵبەر و ڕەعنا — ڕوومەت گوڵ و موو سونبل و چاو نەرگسی شەھلا
Von schöner Farbe, prächtig, mit strahlendem Blick und zartem Mund – dein Antlitz ist der Mond, deine Lippen sind Zucker, dein Gesicht ein klarer Spiegel.خۆشڕەنگ و قەشەنگ و بە نەزەر شەنگ و دەھەن تەنگ — سووڕەت قەمەر و لەب شکەر و ئاوێنە سیما
Komm, Nachtigall, lass uns bis zum Tode gemeinsam klagen – du weinst um die Rose, ich um den einzigartigen Knospenmund.بولبول وەرە تا مردنێ ھەر تێکڕا بناڵین — تۆ بۆ گوڵ و من بۆ دەھەنی غونچەیی یەکتا
Komm, Falter, lass uns gemeinsam im Feuer verbrennen – du bist verliebt in die Kerze, ich aber in meine Leyla.پەروانە وەرە تاکوو دەگەڵ یەگدی بسووتێین — تۆ عاشقی شەمعیی و ئەمن عاشقی لەیلا
Liebeslyrik (Dildarî)
Qaniʿ nutzt die Metapher des Messias, um die Kraft der Liebe zu beschreiben. → Qaniʿ (Muhemmed Kabûlî)
Wenn der Messias (Jesus) an mein Grab käme und für mich betete, würde ich ihm sagen: Geh fort! Denn mein Herz ist bereits tödlich getroffen von den Pfeilen ihres koketten Blicks und den Lanzen ihrer Wimpern.مەسیح گەر بێتە سەر قەبرم بخوێنێ پێی دەڵێم: لاچۆ — دڵم پێکراوی تیری غەمزەو و پەیکانی موژگانە
„Diłî Fewtawim“ (Mein verlorenes Herz)
Die Qual der Trennung in klassischen Metaphern; „Âwpaşî“ (das Sprengen von Wasser auf den Weg des Reisenden) übernehmen hier die Tränen des Dichters. → Zarî (Mela ʿEbdulkerîm Saʿîb)
Solange du vor meinen Augen bist, ist dein Thron der Augapfel meiner Sicht; doch bist du mir fern, so ist dein Platz mein ruiniertes, verlorenes Herz.تا لە بەر چاوی، مقامت سەرگلێنەی چاومە — گەر لە بەر چاوم نەبی، جێگەت دڵی فەوتاومە
Damit der Staub meiner Seufzer nicht den Saum deines Gewandes trübt, ist es die Pflicht meiner blutunterlaufenen Augen, den Weg mit Tränen zu besprengen.گەردی ئاھم بۆ ئەوەی نەگرێت دامانی کەوات — ئاوپاشی ڕێ، وەزیفەی چاوی پڕخوێناومە
Denke nicht, ich sei ein abwesender Diener, wohin du auch gehst; meine geplagte Seele ist der Schattenspender für deine zypressengleiche Gestalt.وامەزانە خادمێکی غایبم ھەرجێ دەچی — سایەبانی سەروو قەددت ڕۆحی لێقەوماومە
Gestern traf ich im Garten die Rose, sie fragte: „Wie geht es dir?“ Ich sprach: „Deine Nachtigall ist verstummt, mein verwirrter Geist brennt vor Leid.“دوێ لە باغا تووشی گوڵ بووم وتی: چۆنی؟ وتم: بولبولی تۆ مات، سۆزی خاتری شێواومە
Sie fragte: „Warum ist das Haupt des Liebenden so staubbedeckt?“ Ich sagte: „O weh, fern von der Kerze deines Antlitzes ist mein Weg nur mühsames Waten im Schlamm.“پێی وتم بۆ واسەری خۆڵاویە دڵبەر، وتم: وەی لەدووری شەمعی ڕوخسارت قوڕە پێواومە
„Ich bin arm und mein Herz ist schwer“
Ein scharfer Vergleich zwischen ehrlicher Armut und dem verlogenen Reichtum religiöser Pseudogelehrter (Auszug). Der Dichter schließt: „Mein Gewissen ist leicht – denn ich esse niemals das Brot der Heuchelei.“ → Samî Ewdal (Hussain kurî Baba Rasul)
Ich bin arm und mein Herz ist betrübt, ich gräme mich ob meiner Not,من فەقیر و دڵ حەزینم بۆ ھەژاریم خەم دەخۆم
nackt, hungrig und voller Schmerz bin ich, nur einmal im Jahr wasche ich mich.ڕووت و برسی و دەردەدارم ساڵی جارێ خۆم دەشۆم
Meine Seife ist die Erde, mein Badehaus die Moschee,سابونم گلە حەمامم دەچمە ناو مزگەوتەوە
mit meinen eigenen Fingernägeln habe ich mein Herz in Stücke gerissen.ھەر بە نینۆک پارە پارە و شەقشەقم کرد قەلبی خۆم
Mein Onkel brüstet sich mit seinem Sufi-Zentrum, seinem prunkvollen Gewand und seinem feisten Nacken,مامم بە خۆ بەتەکیە بە جوببە و بە ملی پان
ich hingegen besitze nur mich selbst und ein paar Seiten meines Diwans.من بە خۆم و دەستگا بە چەند پەڕێکی دیوان
Ich blieb vom Wissen ausgeschlossen, während er durch seine Unwissenheit reich wurde.من لە زانین مەحروم بووم ئەو پێشکەوت بە نەزانی
Hêndey hezî hemû dinya (So sehr wie das Begehren der ganzen Welt)
Als Lied (u. a. von Berham Hesen) weit verbreitet – eine Liebeserklärung an der „äußersten Grenze“ des Gefühls. → Fereydoon Abdul Berzinji
So sehr wie das Verlangen der ganzen Welt begehre ich dich,هێندەی حەزی هەموو دنیا حەزم لێتە
ich liebe dich bis an die äußerste Grenze der Liebe.خۆشم ئەوێی تا دواڕادەی خۆشەویستی
Wenn ich an dich denke, ist das Denken ein Frühling,کە بیر لە تۆ ئەکەمەوە بیرکردنەوە بەهارێکە
in dem die Samen meiner Sorgen erblühen.و تۆوی خەمەکانی منی تیا سەوز ئەبێ
O meine Seele, leg dein Haupt an meine Brust,دە گیانەکەم سەر بنێ بە سنگمەوە
damit ich dich in meinen Armen fest an mich drücke,با لە باوەشما تێر بتگوشم
um die Sehnsucht und den Kummer der Trennung zu vertreiben.هەتا تاسە و خەمی دووریی سوبحانی پێ دەر بکەم
Meine Lippe ist eine durstige Biene,لێوم هەنگێکی تینووە
Řoj û şew dekem řicayê (Tag und Nacht flehe ich)
Ghasel des blinden Dichters (19. Jh.). → Şêx Ehmedê Korê Mukriyanî
Tag und Nacht flehe ich zum allsehenden Schöpfer,ڕۆژ و شەو دەکەم ڕجایێ، لەو بینایی کردگار
beständig spreche ich mein Gebet, um das Antlitz der Geliebten zu schauen.بە داییم دەکەم دوعایێ، تا بینم ڕوویی یار
Möge ich das Antlitz meiner Liebsten sehen, damit mein betrübtes Herz froh werde;ڕوویی یارم با ببینم، شاد دەبێ قەلبی حەزینم
sie, meine kokette und süße Entzückerin, die Rosenwange mit den silbernen Zügen.دڵبەری شۆخ و شیرینم، گوڵڕوخی سیمین عوزار
Rosenwangen und eine Stirn wie Silber hat sie, graziös und voller Anmut;گوڵڕوخی سیمین جەبینە، شۆخ و شەنگ و نازەنینە
unbezahlbar ist der Wert ihrer Augen, wertvoller als die Reiche der Gläubigen und Ungläubigen.قیمەتی چاوانی نینە، موڵکی ئیسلام و کوفار
Weder die Reiche des Islams noch die des Abendlandes erreichen den Preis der flinken Liebsten;موڵکی ئیسلام و فەرەنگە، نین بەهای یاری چەلەنگە
sobald sie mich mit dem Pfeil [ihres Blickes] traf, schwanden mir Geduld und Ruhe.هەر کە یار لێی دام خەدەنگە، لێم بڕا سەبر و قەرار
Geduld und Standhaftigkeit sind mir geraubt, ich klage wie die Nachtigall;لێم بڕا سەبر و شەکیبە، ناڵینم چون عەندەلیبە
bringt mir hundert Ärzte herbei, sie wissen für mein Leiden keine Kur.بێنە سەر من سەد تەبیبە، دەردی من ناکەن چ چار

Elegie

9 Gedichte

Peyamî Řanegeyendraw (Die unangekündigte Botschaft)
Ghasel des Exils und des Alterns; vertont von Adnan Karim. → Hêmin Mukriyanî
Meine Botschaft erreicht das Ohr dieser reizenden Geliebten nicht,پەیامی من بە گوێی ئەم دڵبەرە نازدارە ڕاناگا
die Brise sieht, dass ich kein Silber (Geld) habe, wird träge und vollbringt diesen Dienst nicht.نەسیم بێ سیم دەبینێ، شل دەبێ، بەم کارە ڕاناگا
Sie sprach: „Hab Geduld, ich werde dich wiedersehen.“ Doch ach,گوتی سەبرت هەبێ دووبارە دێمە دیتنت ئەمما
in seiner Kürze scheint das Leben jenes Wiedersehen nicht mehr zu erreichen.لە کورتی دا تەمەن، وا دیارە بەو دیدارە ڕاناگا
Wie Falter umschwärmen sie die Jünglinge ihrer Heimat,وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی
die Blume von hier gelangt niemals zum Stelldichein der vertriebenen Nachtigall.گوڵی ئێرە بە ژوانی بولبولی ئاوارە ڕاناگا
Ich bin krank, leidend und herzkrank; keine Pflegerinنەخۆش و دەردەدار و دڵبریندارم، پەرستارێک
kümmert sich um den Zustand dieses Herzens voller Pein und Schmerz.بە حاڵی ئەم دڵە پڕ ژان و پڕ ئازارە ڕاناگا
Mund und Lippen küsst man nur, solange man noch Kraft und Elan besitzt,دەکەی ماچی دەم و لێوان ئەگەر هێز و گوڕێکت بێ
ansonsten schenkt eine Schöne dem Leid eines hilflosen Liebenden keine Beachtung.دەنا جوانێک بە دەردی ئاشقی بێچارە ڕاناگا
Je gebeugter mein Rücken wird, desto kürzer werden die Röcke (Mini-Jupes),هەتا کۆمتر دەبێ پشتم پتر هەڵدەکشێ مینی ژۆپ
meine Hand erreicht den Saum der Mädchen dieser Stadt nicht mehr.ئیتر دەستم بە داوێنی کچی ئەم شارە ڕاناگا
Die Nachtigall sollte von mir das Singen von Ghaselen lernen, doch was soll ich tun?دەبێ بولبول لە من فێر بێ غەزەل خوێنی، بەڵام چ بکەم
Ich bin gefangen; mein Schrei erreicht jene Rose und jenen Rosengarten nicht.گرفتارم، چریکەم بەو گوڵ و گوڵزارە ڕاناگا
Ich liege unter meiner eigenen Asche
Freier Vers über die Endlichkeit – ein modernes Memento Mori. → Berzan Hastyar
Ich werde sterben, so oder so.من هەر ئەمرم
Ob mich nun eine Atombombe tötet, oder…ئیتر بۆمبی ئەتۆم بمکوژێت، یان...
der Stich einer Mücke.پێوەدانی مێشوولەیەک
Ob ein Terrorist meinen Mund mit Kugeln füllt,تیرۆریستێک ناو دەمم پڕ کات لە فیشەک
oder der Duft einer giftigen Blume mich zum Erlöschen bringt.یان بۆنی گوڵێکی ژەهراویی ساردم کاتەوە
Ich weiß nicht wann, doch ich werde sterben.نازانم کەی، بەڵام ئەمرم
Sei es durch den Honig der Liebe, oder…بە هەنگوینی عەشق بێت یان...
die Grausamkeit einer Frau.دڵڕەقیی ژنێک
Ob ein Felsbrocken auf mich stürzt,تاوێرێک بەسەرما بەربێتەوە
oder ein Granatapfelkern in meine Kehle springt.یان دەنکە هەنارێک بپەڕێتە گەرووم
Der Tod kommt gewiss.مردن هەر دێت
Vielleicht im tiefen Frieden eines sanften Schlafes,ڕەنگە لە گەرمەی خەوێکی ئارامدا بم،...
oder an der vordersten Front eines verlorenen Krieges.یان جەبهەی پێشەوەی شەڕێکی دۆڕاو
Es spielt keine Rolle, ob es in dem Moment geschieht,فەرق ناکات لەو کاتەدا بێت...
in dem ich zu einem fröhlichen Lied mit den Fingern schnipse,کە بە دەم گۆرانییەکی زەوقلییەوە کەوتوومەتە چەقەنە لێدان
oder ob ich bis zu den Knien im Schlamm der Trauer stecke.یان هەتا ئەژنۆم لە قوڕی غەمناکیی چەقیوە
Der Tod kommt gewiss.مردن هەر دێت
Ob er heldenhaft kommt oder mich überrumpelt – was tut das zur Sache?مەردانە بێت، یان غافڵگیر، کەی کێشەیە
Es geht ihm nur darum, mir zu sagen:ئەو تەنها کاری بەوەیە پێم بڵێ..
Punkt. Ende des Lebens.نوقتە، کۆتایی ژیان،
Punkt. Anfang von Nichts.نوقتە، سەرەتای هیچ
Ein zerbrochener Kronleuchter ist er, der Tod…چلچرایەکی شکاوە، مردن...
an der Decke des kleinen Raumes eines jeden Herzens.بە بنمیچی ژوورە بچکۆلەکەی هەموو دڵێکەوە
Ich werde zerfallen (wie Blätter im Herbst),من هەر ئەوەرێم
wie die weinende Asche einer Zigaretteوەک سووتووی گریاوی جگەرەی...
zwischen den traurigen Fingern einer liebreizenden Dichterin;نێو پەنجە غەمناکەکانی شەکرەژنێکی شاعیر؛
oder wie ein verängstigtes, hilfloses Blatt.یان گەڵایەکی تۆقیوی بێ دەرەتان؛
Ein Tod, wie ihn bisher noch niemand…مردنێک، تا ئێستا کەس،.....
unter seiner eigenen kalten Asche…لە ژێر خۆڵەمێشی ساردی خۆیدا....
so warm durchlebt hat!وا گەرم ڕانەکشابێت!
Pałewanan Natirsin (Helden fürchten sich nicht)
Qazî Mihemed, dem Präsidenten der Republik Mahabad, vor dessen Hinrichtung gewidmet. → Hejar Mukriyanî
Das Tor der Löwen wurde geöffnet,دەرگای شێران کرایەوە
Holz und Stein hallten davon wider.دار و بەرد دەنگی دایەوە
Hört auf das Rasseln der Ketten:گوێ لە زڕەی زنجیر بگرن
Helden haben keine Angst zu sterben.پاڵەوان ناترسن بمرن
Sie gehen dem Tod mit Tapferkeit entgegen,بۆ مەرگ دێن بەئازایی
als würden sie zu einer Hochzeit gehen.دەڵێی دەڕۆنە سەرشایی
Seht, der Anführer der Kurden, Qazî,وا پێشەوای کوردان قازی
er geht voran im Spiel um das Leben.پێشەوایە بۆ گیان بازی
Nałey Cudayî (Klage der Trennung)
Sein berühmtestes Gedicht – eine Adaption von Rumis „Lied der Rohrflöte“, übertragen auf das kurdische Schicksal der Heimatlosigkeit (Auszug). → Hêmin Mukriyanî
Wie sollte dieses Herz voll Gefühl nicht klagen?چۆن نەناڵێ ئەودڵەی پڕ ھەستی من
Wie sollten meine Hände nicht kraftlos sinken?چۆن لە ئەژنۆ بێتەوە دوو دەستی من
Hör mir zu, du berauschende, stolze Schöne!گوێم دەیە ئەی دیدە مەستی قیت و قۆز!
Damit ich klage, voller Sehnsucht wie die Flöte.تا بناڵێنم وەکوو بلوێر بە سۆز
Niemals bleibt die Klage der Trennung ohne Wirkung,نابێ قەت ناڵەی جودایی بێ ئەسەر
ob sie die Flöte singt oder ein vertriebener Mann.جا چ نەی بیکا چ پیاوی دەربەدەر
Meine Klage ist die Klage der Menschlichkeit,شیوەنی من شیوەنی ئینسانییە
ein Ruf nach Freiheit, ein Schrei nach Gleichheit.بانگی ئازادی و گڕووی یەکسانییە
Meine Klage ist das Weinen des entrechteten Kurden,شیوەنی من شینی کوردی بێ بەشە
eines Volkes, dessen Existenz man leugnet.ئەو گەلەی حاشا دەکەن لێی و ھەشە
Ich habe den brennenden Schmerz der Trennung gekostet,ژانی ناسۆری جوداییم چێشتووە
alles, was ich liebte, musste ich zurücklassen.ھەرچی خۆشم ویستووە جێم ھێشتووە
Kurze Verse über den Schmerz
→ Hêmin Mukriyanî
Es ist nur ein Stück Fleisch, mein Herz ist kein Stein,پارچە گۆشتێکە، دڵی من ڕوو نییە
mein Klagen kommt nicht zu früh, es ist längst überfällig.ناڵە ناڵی من درەنگە زوو نییە
Viel habe ich getrauert, wenig Freude gesehen,شینم زۆر گێڕاوە، شادیم کەم دیوە
man sagt, es gäbe das Glück, doch ich habe es nie erblickt.ئەڵێن ھەیە، بەلام نەمدیوە
Nachruf von Sherko Bekas
Der große Dichter widmete ihr nach ihrem Tod bewegende Zeilen (deutsche Wiedergabe). → Jîla Husênî
Schreit es heraus! Wisst ihr nicht, wo sie ist?! Habt ihr sie nicht gesehen?
Von den Gipfeln des Shaho kam eine Fee mit orangefarbenem Haar, halb Nacht und halb Sonne…
Jîla ist zu einem Wasserfall in den Bergen geworden, zu einer Blume in den Tälern…
ich habe es selbst gesehen.
„Gilkoy Tazey Leyl“ (Das neue Grab der Leyla)
Eine der ergreifendsten Elegien der kurdischen Literatur, verfasst nach dem Tod seiner Ehefrau. → Ahmed Begê Komasî (Xaloy Komasî)
Das neue Grab der Leyla, das neue Grab der Leyla,گڵکۆی تازەی لەیل، گڵکۆی تازەی لەیل
heute ging ich, um das neue Grab der Leyla zu besuchen.ئارۆ شیم وەسەیر گڵکۆی تازەی لەیل
Am Fuße des Grabes der vielgeliebten Leylaنە پای مەزار لەیلەکەی پـڕ مەیل
fielen meine Tränen wie eine Sturzflut aus meinen Augen.جە دیدەم واران ئەسرینان چون سەیل
Ich trat an ihr Haupt mit übervollem Herzen,شیم وەسەرینش بەو دڵەی پڕ جۆش
und schloss den Stein ihres Grabes in meine Arme.سەنگێ مەزارش گرتم نە ئاغۆش
Ich sagte: „Oh Herzensnahe, ich bin Majnun in Lumpen,واتم ئەی دڵسۆز قەیس پۆس نە کۆڵ
Segen sei diesem einsamen und leeren Haus.“موبارەکت بۆ یانەی تەنیای چۆڵ
Religiöse Klage im Alter (am Grab des Propheten)
Nali schrieb diese Verse in seinen späten Jahren beim Besuch des Prophetengrabs in Medina und vergleicht seine Trauer mit der Jakobs um Josef (Yusuf). → Nali (Mela Xider)
Oh ewig Junger! Ich bin alt, erschöpft und zu Boden gefallen,ئەی تازەجەوان! پیرم و ئوفتادە و کەوتووم
solange mein Leben noch währt: Reiche mir deine Hand, meine ist gebrochen;تا ماوە حەیاتم دەستێ بدەرە دەستی شکستەم
ich vergehe, ein Opfer deines Gedenkens.کە بەسەر چووم قوربانی وەفاتم
Du bist der Joseph von neuer Schönheit über dem Ägypten des Paradieses,تۆ یووسفی نەوحوسنی لەسەر میسری جینانی
ich aber bin alt und vergänglich; in dieser Hütte der Leidenمن پیرم و فانی لەم کولبەییی ئەحزانە
bin ich weder lebendig noch tot – ich verharre nur in der Hoffnung auf dich.نە زیندووم و نە مردووم ھەروا بە تەماتم
Die Klage über Erblindung und Schmerz
Die „zerbrochene Feder“ steht für die Unbeschreiblichkeit seines Leids; er nennt sich „Ma'dum“ (der Nichtexistente) – Ausdruck sufistischer Bescheidenheit. → Mewlewî Tawagözî
Den verwirrten Zustand meines Körpers zu beschreiben, übersteigt die Kraft meiner zerbrochenen Feder.ئەدای پەشێویی حاڵاتی جەستەم، دوورەن جە تەحریر خامەی شکستەم
Doch die Tränen in den Augen von „Ma'dum“ (Mewlewî) sind so gewaltig übergeflossen, dass er – nun blind und hilflos – die Feder als seinen einzigen Wegweiser ergreifen muss.بەڵام «مەعدووم» ھەرس دیدەش جۆش وەردەن، ناعیلاج خامەش وە دەسگیر کەردەن

Gesellschaft

20 Gedichte

Weisheit und Volkstum
Der Wert des Wissens gegenüber dem Reichtum. → Elaedîn Secadî
Wissen ist eine Fackel für den dunklen Pfad,زانست چرایە بۆ ڕێگای تاریک
nicht Gold, Silber oder ein schmales Konto.نەک زێڕ و زیو و هەژماری باریک
Wer mit Bildung und Literatur geschmückt ist,ئەوەی بە عیلم و ئەدەب ڕازاوە
dessen Name bleibt unter den Kurden für immer unsterblich.ناوی لە ناو کورد هەر بە نەمانی ماوە
Über Wissen und Heimat
Didaktische Verse über Bildung und Dienst an der Heimat. → Mela Ebdulrehman Fatihî
Wissenschaft und Wissen sind die Fackeln auf dem Lebensweg meines Volkes,عیلم و زانیاری چرای ڕێگای ژیانە بۆ گەلم
sie sind die Kraft im Herzen und die Glut in meinem Licht.بێ بڕستی نێو دڵ و هێز و گڕی نێو مەشخەلم
Wer seinem Boden und seiner Heimat keinen Dienst erweist,هەر کەسێ خزمەت بە خاک و نیشتمانی خۆی نەکا
dessen Name wird zweifellos gelöscht; er bleibt elend und ohne Halt.بێگومان ناوی دەسڕێتەوە، پەرێشانە و وەک چەلم
Der Aufruf an die kurdischen Frauen
Für Cigerxwîn war die Emanzipation der Frau der Schlüssel zur Freiheit der Nation (Auszug). → Cigerxwîn
Oh Mädchen, steh auf und lerne, damit du ewig frei lebst,Ey keçê rabe bixwîne da tû serbest her bijî
erwache rasch aus dem Schlaf, bleib nicht länger ohne Wissen.Zû ji xew tû serhiline bes bimîne bê mejî
Wenn du lernst, wirst du allen die Kunst des Wissens lehren,Ger bixwînî dê bidî xwendin tû ê huner teva
wenn du nicht lernst, wird niemand unsere Schmerzen und Leiden heilen.Ger nexwînî kes ji bûme êş û derdan nakužî
Bei uns und bei ihnen
Über soziale Unterschiede und die Lage der Frauen. → Sherko Bekas
Bei ihnenلە لای ئەوان
steht hinter jedem Mann eine Frauلە پشت ھەموو پیاوێکەوە ژنێک ھەیە
mit einer Kerze, einem Buch, einer Zeitung,دەس بە مۆم و دەس بە کتێب و ڕۆژنامە و
mit einer Flöte, mit einer Geigeبە شمشاڵ و بە کەمانچە و
und dem Duft der Nachtviolen der Liebe.دەس بە شەوبۆی خۆشەویستی
Bei uns hingegenلە لای ئێمەش
steht hinter jeder Frau ein Mannلە پشت ھەموو ژنێکەوە پیاوێک ھەیە
mit einer Schlange, einem Stein, mit Dornen,دەس بە مار و بە بلۆک و بە دڕکەزی و
mit den Steinen der Verstoßungبە بەردەکانی تەڵاق و
und den Händen voll Blut der Todeslust.دەس بە خوێنی مەرگدۆستی
Ein Bild
Eine Parabel über die Machtverhältnisse im Mittleren Osten. → Sherko Bekas
Vier Kinder...چوار منداڵی..
ein Türke, ein Perser, ein Araber und ein Kurdeتورک و فارس و عەرەب و کورد
zeichneten gemeinsam das Bild eines Mannes.بە ھەر چواریان وێنەی پیاوێکیان دروست کرد
Der Erste: den Kopf.یەکەم: سەری
Der Zweite: die Hände.دووهەم: دەستی
Der Dritte: den Körper und die Beine.سێیەم: لەشی و قاچەکانی
Der Vierte: hängte ihm ein Gewehr über die Schulter!چوارەم: چەکی کردە شانی!
Wissen als Fundament der Freiheit
Melay Gewre betonte stets: Freiheit wird nur durch Wissen erlangt. → Melay Gewre
Wissenschaft und Erkenntnis sind das Fundament für Größe und Freiheit der Kurden,عیلم و عیرفانە ئەساسی بەرزیی و سەربەستیی کورد
wer ohne Wissen ist, wird zweifellos zerrieben und klein bleiben.هەر کەسێ بێ عیلمە، بێگومان دەبێ ببێتە ورد
Ohne Bildung erreicht niemand das Ziel, kein Weg wird ohne sie bewältigt;بێ عیلم کەس ناگاتە مەنزڵ، ڕێگەیێ نابڕێ بەبێ
man gleicht einem Blinden und Lahmen, oder einem, der taub und stumm ist.وەک کەسێکی کوێر و شەق، یا وەک کەسێکی کەر و قوڕد
„Zuxaw je jergim“ (Bitteres Blut aus meinem Inneren)
Qubadî beschreibt den Schmerz der Trennung; im kurdischen Denken ist die Leber (Cerg) der Sitz des tiefsten Leids. → Xanay Qubadî
Bitteres Blut quillt aus meiner Leber, bitteres Blut …زوخاو جە جەرگم، زوخاو جە جەرگم
es fließt über und verlässt mein Innerstes.زوخاو سەر کەردەن مەشۆ جە جەرگم
Wie blutige Blütenmuster bedeckt es mein Gewand,گوڵ گوڵ گوڵ بەستەن، سەرتاپا بەرگم
die Zeit der Schönheit ist vergangen, die Stunde meines Todes naht.نازداوەن وادەن، قەیران مەرگم
Warum muss ich durch die Trennung so geläutert werden?پەی چێش پەی ھیجران بووم بە دەر سافێ؟!
Oh du, mit dem Antlitz wie Jasmin und Haar wie Lilien.سەمەن سیما سام، سۆسەن کڵافێ
Hundert Narben trägt meine unglückliche Leber,سەد داخ ھا نە جەرگ سیاھچارەمدا
mein Herz ist durchbohrt, zerrissen in tausend Stücke.سفتەن کۆن ڕەنگ ھەزار پارەمدا
Bekenntnis zur Identität
Turkemirs berühmteste Identitätserklärung. → Turkemir Azadbaxt
Turkemir ist weder Türke, noch spricht er Arabisch –Turkemîr ne Turk, ne ʿErew-lefzim,
ich bin ein Kurde von geringer Bildung, doch ich bewahre das Wort (im Gedächtnis).Kurd-î kem-sewad, hafiz-el-hefzim.
Die „ätzende Medizin“ für Hajer Xan (Schmähgedicht)
Ein legendäres Beispiel derb-satirischer Haju gegen seine Schwägerin: Cebarî verpackt seine Verachtung in ein „medizinisches Rezept“ aus brennenden, stinkenden Zutaten. → Melayê Cebarî (Mela Fetah)
Dreißig Batman Essig, zwei Batman Zwiebeln,سی باتمان تورش، دوو باتمان پیاز
dazu das stinkende Brackwasser vom Fuße des Berges Cewel.لە گەڵ ئاوە گەڕەکەی پای جەوەل ناساز
Zerstoße es ganz fein im Mörserهورد هورد بیکوتی لە هاوانا
und reibe es Hajer Xan an ihr Hinterteil.بیساویتە قنگ هاجەر خانا
Wolfsmilch, Sirup und Schlangengift,شیر خوشیلک دۆشاو مار گیر
scharfer Pfeffer, Ingwer und Knoblauch.ئاڵەت و بیبەر زەنجەفێڵ و سیر
Zerstoße es erneut im Mörserدووبارە بیکوتی ناو هاوانا
und reibe es Hajer Xan an ihr Hinterteil.بیساویتە قنگ هاجەر خانا
Übermacht der Schönheit (Yusuf & Zulaikha)
→ Mustafa Begê Kurdî (Sahibqiran)
Als der Glanz von Yusufs Antlitz aus dem Brunnen stieg, da wusste ich:کە شوعلەی تەلعەتی یۆسف تلووعی کرد لە چەھ
Die Liebe wird Zulaikha (die Vernunft) aus ihrem schützenden Schleier reißen.زانیم که عشق از پرده عصمت برون آرد زلیخا را
Die Wankelmütigkeit der Welt
Feqê Qadrî beschreibt die Welt als Marktplatz, auf dem Glück und Leid in ständigem Wechsel gegenüberstehen. → Feqê Qadrî Hemewend (Abdulkadir)
So ist er beschaffen, der Marktplatz der täuschenden Welt:Her posen bazarî dunyay dilferîb,
Mal trinkt man Honigseim, mal ist das Gift das Los.Ga şehd menoşo, ga zehreş nesîb.
Mal sind da Mühsal und Schmerz, mal ein Schatz, mal die Not,Ga renj û elem, ga genj, ga ʿusret,
mal ist da Weinen und Klagen, mal Genuss und Geselligkeit.Ga girye û zarî, ga ʿeyş û ʿuşret.
Mal ist da Sieg und Niederlage, mal Freude und Geschmack,Ga feth û şikist, ga şadî û mezaq,
mal die Vereinigung und Wonne, mal Trauer und Sehnsucht.Ga wesl û surûr, ga huzn û meraq.
Diese niedere Welt der Zeit ist stets ohne beständigen Schatten,Dunyay dehrî dûn herdem bê sayen,
ihr Schatten ist wie der eines Steins – flüchtig und ohne Substanz.Sayeş çun sayey hecer bê mayen.
Satire (Haju): Brief an Ali Beg (Auszug)
Şêx Reza nutzt bewusst derbe Gossensprache, um die Arroganz des Adligen zu brechen und ihn zu demütigen. → Şêx Reza Talebanî
Von der Seite des Schicksals trägt der Morgenwindلە تەرەف کێرەوە بەریدی سەبا
einen Brief zum Verwalter von Qizilce.بۆ مودیری قزڵجە نامە دەبا
An seine Exzellenz, den Vertrauten des Khans,بۆ جەنابی موقەڕڕەبولخاقان
Mîr Ali Beg, den Edelsten der Edlen.میرعەلی‌بەگ، لە ئەنجەبی نوجەبا
Mein Emir! Wie steht es um dein Gebrechen?میرم! ئایا چلۆنە عیللەتەکەت؟
Juckt es dich etwa wieder unter den Hoden? Wie seltsam!باز بە خارشتە بن گونت؟ عەجەبا!
Überblick
→ Wafayî (Mîrza ʿEbdurrehîm Sablaẍî)
Einen Faden aus den Wurzeln meines Herzens band sie an die Spitze ihres koketten Blicks,تایێکی ڕیشەیی دڵ بە نووکی غەمزەدا دا
sie hob die Hand zum Tanz und lüftete den Schleier vom Antlitz des Mondes.دەستێکی بۆ سەما برد ڕووبەندی ماهی لادا
Der Duft ihrer inneren Rose entwich und gab sein Aroma dem Morgenwind,نافەی گوڵی بە دەرکەوت عەتری بە دەم سەبا دا
schlank, glatt und zart wie ihre wallenden Locken im Wind –باریک و لووس و ناسک وەک زولفی خاوی بادا
Wie ein Rosenzweig, der sich im Winde wiegt, Shirin spinnt die Spindel.وەک شاخی گوڵ بەلادا، شیرین تەشی دەڕێسێ
Die Spitze der Spindel dreht sich im kosmischen Reigen wie die Himmelsachse am Pol,نووکی تەشی بە گەردوش چەرخێکی قوتبی پێوە
die Milchstraße wurde zum Faden, als der Wirbelwind sie erfasste.مەجەڕڕە بوو بە داوی کە چەرخی کەوتە نێوە
Wie die Venus zog sie an den Saiten des silbernen Himmelsbogens,وەک زوهرە دەستی کێشا کە بەندی قەوسی زێوە
„Beşî nasînî namerdî“ (Vom Erkennen der Niedertracht)
Harîq beklagt den Verlust von Anstand und Integrität in der Gesellschaft. → Harîq (Mela Salih)
Soweit ich die Niedertracht der Menschen kenne, sehe ich in niemandem mehr wahre Größe; wo keine herzliche Wärme ist, finde ich nur noch kalte Seelen.Beşî nasînî namerdî le kesda merdî nabînim, le layêkî ke řû germî nebê dił serdî nabînim.
Wer ist schon mit reinem Gewissen und erhobenen Hauptes aus der Prüfung des Lebens hervorgegangen? Ich lüge nicht: Geht es um die nackte Wahrheit, sehe ich nur bleiche Gesichter vor Scham.Çi řû sipîyek be řû sûrî le botey îmtîhan derçû, diro nakem be wecey řastî řû zerdî nabînim.
Das Leid von Harîq ist schwer – es ist das Leid der Einsamkeit; ich habe nach einem Gefährten gesucht, der meinen Schmerz teilt, doch ach – ich finde niemanden.Le (Heřîq) derdî giran e derdî bê hawderdî ye, le hawderdî geřawm heyfê hîç hawderdê nabînim.
„Ger Metleʿe bo Mahî Muqenneʿ“
Ein meisterhafter klassischer Ghazal voller astronomischer und mythologischer Metaphern. → Edeb (ʿEbdulła Begî Mîsbah Dîwan)
Wenn der Brunnen von Nakhshab der Aufgangsort für den verschleierten Mond war, so ist das Grübchen an deinem Kinn der Ort, wo mein Mond jede Nacht aufgeht.گەر مەتڵەعە بۆ ماھی موقەننەع، چەھی نەخشەب — ماھی مە، تلووعی لە چەھی غەبغەبە ھەر شەب
Dein Antlitz ist ein Rosengarten, geformt aus zwei Hyazinthen (deinen Locken), oder wie ein strahlender Vollmond zwischen zwei Skorpionen (deinen Augenbrauen).گوڵزاری جەمالە، موتەشەکیل بەدوو سونبول — یا بەدری درەخشندە، لە مابەینی دوو عەقرەب
Oh du wandelnde Zypresse, du Licht mit dem Mondgesicht; oh du mit dem Knospenmund, deren Rede süßer ist als Zucker.ئەی سەرو چەمانی قەمەریی، نووری قەمەر ڕوو — ئەی خونچە دەھانی شەکەری نوتق، شەکەر لەب
Wie lange noch sollen wir durch deine Grausamkeit als Sünder gelten? Wie lange noch durch deine Strenge gefangen und gequält sein?تاکەی بەجەفا؛ ئێمە خەتابار و گونەھکار — تاکەی بە ستەم، ئێمە گرفتار و موعەززەب؟
Wenn es deine Rede ist – wie lange sprichst du noch zu den Fremden? Wenn es dein Zorn ist – wie lange muss ich Armer noch dein Ziel sein?گەر نوتقە؛ ھەتاکەی دەگەڵ ئەغیارە خیتابت — گەر قەھرە، ھەتاکەی منی بێچارە موخاتەب
Welch Jammer, dass für den Schmerz meines Herzens der Moment unserer Vereinigung so kurz ist, die Gelegenheit so flüchtig und das Verlangen so unendlich weit.سەد حەیفێ کە بۆ دەردی دڵی مە، دەمی وەسڵت — شەو کورتە و فرسەت کەم و توولانییە مەتڵەب
Wenn der Wein Freude schenkt, dann nur im Gedenken an deine Lippen – denn was ist der Rausch eines vollen Bechers ohne den Honig deines Mundes?گەر بادە، فەرحبەخشە، بەیادی لەبی تۆیە — نەشئەی چییە، بێ شەھدی لەبت: جامی لەبالەب!
Sei es Tadel, sei es Verbot, sei es Unglaube oder Islam, folge es dem Gesetz oder stehe es außerhalb jeder Religion:گەر لۆمەیە، گەر مەنعە، ئەگەر کفرە، گەر ئیسلام — گەر تابعی قانوونە؛ ئەگەر خارجی مەزھەب
Die Kunst des Jinas
Ein Paradebeispiel für Narîs Meisterschaft mit Homonymen – gleich klingende Wörter mit verschiedener Bedeutung. → Narî (Mela Kake Hemey Bêlû)
Durch das Schwert des Kummers (melalet) wurde die Leber des Mullahs (mela) in Stücke (let) gespalten; wahrlich, es ist überall bekannt: Der Mullah (mela) ist die Hälfte des Kummers (mela-let).بە شمشێری مەلالەت بوو، کەوا جەرگی مەلا لەت بوو — بەڵێ مەشھووری ئافاقە مەلا نیوەی مەلالەت بوو
Mit dem Hammer des Gräms auf die Brust der Erschöpfung (kelalet) traf das Schicksal den Edelstein des Herzens; so heftig schlug die Zeit zu – möge ihre Hand brechen –, dass das Haupt (kela) in Stücke (let) zerbrach.بە پیکی خەم لەسەر سنگی کەلالەت، گەوھەری قەلبی — وەھا لێدا زەمانە، دەستی بشکێ وەک کەلا لەت بوو
Die Abkehr von der Welt
Ein Manifest dervischer Genügsamkeit – vollkommene Gleichgültigkeit gegenüber Politik und materiellem Besitz. → Jewherî (Hesen kurî Mela ʿEbdulła)
Weder gehöre ich zur Komala- noch zur Tudeh-Partei, noch binde ich mich an die Demokraten; weder bin ich Teil der nationalen Bewegung, noch ein Herr der Politik.نە حیزبی کۆمەڵە و توودە، نە پابەندی دیموکڕاتم — نە جوزوی نەھزەتی میللی، نە ئەربابی سیاساتم
Auf dieser weiten Erde besitze ich nicht eine Handbreit Boden; Turban, Derwischgewand und Gebetsteppich sind meine einzige Ausrüstung.لەسەر ئەم عەرزە پانە مالکی یەک بستە خاکێک نیم — عەمامە و خەرقە و بەرماڵە ئەسباب و موھیمماتم
Ich bin ein Greis von siebzig Jahren, ein Fuß steht schon auf dem Sarg; Grab, Leichentuch und Tod sind ständig in meinem Sinnen und Trachten.ئەمن پیرێکی هەفتاساڵە عومر و پێ لەسەر تابووت — ھەمیشە قەبر و کفن و مردنە فکر و خەیاڵاتم
Aus dem Jenseits ruft man mir zu: „O Jewherî, es ist Zeit für dich zu kommen!“ – in meiner Antwort sage ich: „Warte nur, ich bin schon auf dem Weg.“لە حەد بانگم دەکا ئەی جەوهەری زوو وەختی ھاتنتە — لە جوابدا پێی دەڵێم تۆ مونتەزیر بە وا منیش ھاتم
„Pê binê we ban herdû çawma“ (Setz deinen Fuß auf meine Augen)
Eines der emotionalsten und ikonischsten Gedichte der kurdischen Literatur – eine Hymne an die Selbstaufgabe. Die Refrainzeile „Oh Liebste, während ich im tiefsten Schlafe ruh’, setz deinen Fuß auf meine Augen“ kehrt nach jeder Strophe wieder. → Tahir Begê Jaf
Oh Liebste, während ich im tiefsten Schlafe ruh’, setz deinen Fuß auf meine Augen, tritt fest zu. (Refrain)گیانە لە پرخەی خەوی خەوما، پێ بنێ وە بان هەردوو چاوما
Sag nicht: „Deine Wimpern sind spitz wie ein Dorn, sie stechen in deinen Fuß, so zart wie eine Rose geboren.“نەڵێی برژانگت تیژە وەک چقڵ، ئەچەقێتە پێی ناسکتر لە گوڵ
Denn ich bin glücklich über diese Wimpern mein, um den Staub vor deinen Schritten damit zu fegen rein.من بەو برژانگە بۆیە خۆشحاڵم، خاکی بەر پێکەی تۆی پێ ئەماڵم
Wie spitz sie auch scheinen, für deinen Fuß sind sie weich, sie sehnen sich danach, deinem Bereich zu dienen.هەرچەندە تیژ بێ بۆ پێی تۆ نەرمە، بۆ تێهەڵسوونی ژێر پێت دڵگەرمە
Um Gottes willen, setz deinen Fuß auf mein Angesicht, auf diese Augen, die außer dir für niemanden empfänglich sind.سا توخوا پێیەک بنێ سەر دیدەم، ئەو دیدەی بێ تۆ هیچکەس نەدیدەم
Sollte sich darin ein Bildnis außer dem deinen befinden, so möge Gott mich mit Blindheit schlagen, lass mich erblinden.ئەگەر نەخشێکی غەیری تۆی تیا بێ، توخوا کوێری کە با نابینا بێ
Und wenn du deinen Fuß hebst, sieh, welch Pracht: vom Blut meiner Augen ist er wie mit Henna rot gemacht.کە پێت هەڵبڕی سەیر کە چەن جوانە، بە خوێنی دیدەم خەنەبەندانە
Die literarische Freundschaft
Auszug aus seiner Antwort an Mihemed Beg Rostamî Jwanroyî – ein Lob auf die literarische Qualität von dessen Brief. → Aẍa ʿInayet (Hîdayetî)
O Seelenfreund aus dem Geschlechte Rostams,Dosekêy giyanî Rostemî nejad
dein edler Brief hat all meinen Kummer verweht.Namey şerîfit xeman dad we bad
Deine Verse sind wohlgeformt, ein Quell des Geistes,Eşʿar merbût meʿden şûʿûr
so klar geschliffen wie reiner Kristall.Seyqelî şeffaf be wêney billûr
Deine wohltönenden, süßen Verse habe ich gelesen,Eşʿar weş aheng şîrînit wendim
über deine juwelengleichen Worte bin ich in Staunen versunken.Ce durr efşanît min heyran mendim
„Ich kündige meinen Dienst in dieser Welt“ (Istîʿfa)
Aus Ekel vor der Korruption seiner Zeit wählt der Dichter stolz die dervische Armut und die Einsamkeit. Das Gedicht schließt: „Wer ein strahlendes Gesicht hat, o Nûrî, wird gemieden – von nun an wende ich mich der Einsamkeit der Wüste zu.“ → Şêx Nûrî Şêx Sałih Berzincî
O Schicksal, abermals klage und schreie ich wegen dir – das Gift deines Zorns und den Schmerz meines Herzens offenbare ich.ئەی فەلەک دیسان لە دەس تۆ، شین و واوەیلا ئەکەم — ژەھری قەھری تۆ لەگەڵ دەردی دڵم، ئیفشا ئەکەم
Ich habe so viel Schlechtes von den Menschen dieser Zeit erfahren, dass ich schließlich mein Amt, auf dieser Welt zu sein, kündige.ھێند خراپەم دی لە دەس ئەھلی زەمانە، عاقیبەت — لەم وەزیفەی ھاتنە دنیایە، ئیستیعفا ئەکەم
Das ist der Geist eines Edlen: mit der Last der Armut auf dem Rücken treibe ich Scherze und spotte über die Throne und Kronen der Kaiser.تەبعی عالی وا دەبێ، سەیری بە کۆڵێ فەقرەوە — گاڵتە و سوحبەت، بە تاج و تەختی شاھنشا ئەکەم

Natur

4 Gedichte

Kurdistan als „Braut der Welt“
Er beschreibt Kurdistan durch die Körperteile einer Braut. → Cigerxwîn
Mein Land, du bist die Braut der Welt,Welatê min tûyî bûka cîhanî
ganz aus Gärten, Paradiesen, Wiesen und Quellen.Hemî bax û bihişt û mêrg û kanî
Dein Haupt ist die Krone Saladins, des Kurden,Serî taca Selahedînê Kurdî
deine Stirn ist die Sonne am Himmelszelt.Enî roja de birca asmanî
Deine zwei Augen sind wie das Meer von Hormus,Du çavên te wekî deryayê Hurmiz
deine Nase ist aus Diamant, das Werk von Kush und Van.Kepû elmasê karê Kûş û Wanî
Deine zwei Locken sind das Buch von Haji Qadir,Du zulfên te kitêba Hajî Qadir
deine Sprache ist aus den Versen von Sheikh Ehmedê Xanî.Zimanê te ji benda Şêxê Xanî
Es ist Cigerxwîn, dein Sohn, der stets klagt,Cigerxwîn e kurê te her dinalî
wegen der Unwissenheit und der Armut!!Ji ber nezanî û xizanî!!
Kanî Kanî (Quelle, o Quelle)
Durch Nasir Rezazî und Merziye Feriqî vertont – ein Klassiker der kurdischen Musik (Auszug, deutsche Wiedergabe). → Jakaw
Wann immer ich an die Sehnsüchte meiner Jugendtage denke,
komme ich allein zur Quelle, um meine Wunden zu heilen.
Ich schütte den Kummer meines Herzens in ihre kleinen Wellen
und singe ihr jenes Lied als Lawik oder Goranî:
Quelle, o Quelle, du bist der Ort, an dem sich die Feen treffen,
du bist der Spiegel des Himmels,
du bist das Herzblut der harten und hohen Berge.
Ich wünschte, das, was ich weiß, wüsstest auch du.
„Ich bin der General des Herbstes“
Sein berühmtestes Gedicht – es definiert seine gesamte literarische Identität (Auszüge, deutsche Wiedergabe). → General des Herbstes
Ich bin der General des Herbstes, ich, der niemals Ruhe fand.
General… General von tausenden nackten Bäumen und Milliarden gefallener Blätter.
Die Mütze auf meinem Haupt ist die Wolke, die Sterne auf meinen Schultern sind silberne Blätter.
Der Mantel an meinem Leib ist der eisige Wind, und mein Schwert ist der Ast eines morschen Baums.
Gelbes Blut fließt durch meine Adern, meine Augen sind feucht wie der Regen der Wolken.
Ich war der Einzige, der in einem Sarg aus Glas so viele Blätter der Erde übergab.
Ohne mich ist der Herbst eine Waise.
Ich war es, der sagte: Ja, die gefallenen, fortgezogenen Blätter sind die Leichname des grünen Schattens.
Ich allein bin es, der am Altar des Herbstes für die lebendige Seele der Blätter betet…
„Herbstregen und Schmerz“
Die melancholische Natur des kurdischen Gebirges als Spiegel des inneren Zustands. → Awat (Seyid Kamîl Îmamî)
Tropfen für Tropfen gleicht der Herbstregen den Tränen meiner Augen,تک تکەی بارانی پاییز وەک تکەی چاوی منە
die verdorrte Zeit des Gartens ist wie mein verbranntes Innerstes.کاتی ھەڵقرچاوی باغ وەک جەرگی برژاوی منە
Blickst du in jedes Tal und jede Schlucht, so sind sie voller Wasser,ھەر خڕ و شیوێ تەماشا کەی، خڕی پڕ بوو لە ئاو
trübe und schlammig fließt es dahin, genau wie das bittere Blut meiner Wunden.ھەڵدەچۆڕێ لێڵ و لیخن، چەشنی زووخاوی منە
Wolken, Wind, Schnee, Regen und Nebel liegen auf den Gipfeln,ھەورە، بایە، بەفرە، بارانە، تەمە، سەر کێوەکان
jeder Augenblick ist anders, so wie mein verwirrter Geisteszustand.ھەردەمەی جۆرێکە، ھەروەک حاڵی شێواوی منە
Ich und der Schnee auf den Bergen, wir schmelzen gemeinsam dahin,ئەمن و بەفری سەر چیاکان پێکەوە دەتوێینەوە
o Bruder! In diesem Winter ist der Schnee mein verlorenes Leben.کاکە! ئەم زستانە بەفریش عومری فەوتاوی منە

Spirituelles

7 Gedichte

Weisheit und Vergänglichkeit
Der Wert des Geistes gegenüber der Welt. → Edîb
Die Welt ist vergänglich, und unser Leben verweht wie der Wind;دنیا فانییە و عومری ئێمە وەک بایە دەڕوا
was allein Bestand hat, sind der gute Ruf, das Wissen und die Frömmigkeit.ئەوەی دەمێنێتەوە تەنها ناوی چاک و عیلم و تەقوا
Die Brücke zwischen Glauben und Nation
Mahnung zur Einigkeit. → Mela Ebdulrehman Fatihî
Religion und Nation sind für mich wie Seele und Körper,ئایین و نەتەوە لای من وەکوو ڕۆح و جەستەیە
wenn eines von beiden fehlt, ist das Leben nur Schmerz und Gebrechen.هەر یەکێکیان لێ بڕا، ئەو ژینە پڕ لە خەستەیە
„Das Licht des Weins“ (Ghasel)
In der Sufi-Poesie steht „Wein“ für die göttliche Erkenntnis, die das Dunkel oberflächlicher Frömmigkeit vertreibt. → Mahwî (Mela Muhemmedê Balxî)
Soll ich nicht mit dem Licht des Weins das Dunkel der scheinheiligen Frömmigkeit enthüllen? Was sonst bliebe mir zu tun?بە نووری بادە کەشفی زوڵمەتی تەقوا نەکەم، چ بکەم!
Soll ich mit solch einer Kerze nicht diese finstere Nacht bezwingen? Was sonst bliebe mir zu tun?بە شەمعێکی وەھا چاری شەوێکی وا نەکەم، چ بکەم!
Auf dem Weg jener Schönen wurde ich zu Staub, doch sie setzte ihren Fuß nicht auf mich.لە ڕێی ئەو شۆخەدا خۆم کردە خاک و پێی نەنا پێما
Soll ich mir da nicht den Staub der ganzen Welt aufs Haupt streuen? Was sonst bliebe mir zu tun?دەسا خاکی ھەموو عالەم بەسەر خۆما نەکەم، چ بکەم!
Nun verspricht Leyla dem Mahwî eine Begegnung am Tage der Auferstehung!ئەوا لەیلا بە ڕۆژی حەشر ئەدا وادەی لیقا مەحوی!
Soll ich bis zum Ende der Zeit nicht klagen und schreien? Was sonst bliebe mir zu tun?ھەتا قامی قیامەت، ئاە و واوەیلا نەکەم، چ بکەم!
„Gewreyek“ (Ein Herrscher)
Direkte, scharfe Sozialkritik ohne blumige Verschleierung – der Refrain: „möge Gott diesem Herrscher den Untergang bescheren!“ → Muftî Pêncwênî (Mela Abdullah Tûtunçî)
Ein Herrscher, der mir keinen Schatten spendet (mich nicht schützt) – warum sollte ich ihn wie einen Heiligen umkreisen?گەورەیەک بۆ من نەبێ سێبەری — بۆ خۆم بگێڕم لە دەوری سەری؟
Warum sollte ich sein Diener sein und mich für ihn abmühen, nur um ehrfürchtig aufzustehen, wenn er erscheint?بە وشکی بۆچی ببمە مەیتەری — وەختێ دەرکەوێ هەستم لەبەری
Wenn sein ganzes Streben nur seinem eigenen Wohl gilt, möge Gott diesem „Großen“ den Untergang bescheren!هەر خۆی دایمە هەوڵی ژیانی بێ — یاخوا ئەو گەورە بەشێ نەمان بێ
Lob an den Propheten
→ Mela ʿEbdulkerîmê Muderris (Namî)
O Prophet, Führer des Islam,ئەی پێغەمبەری ڕەھبەری ئیسلام
möge Segen und Frieden auf dich herabregnen.بڕژێ بەسەرتا سەڵات و سەلام
O du Denkmal des Geschlechts von Adam,ئەی یادگاری نەتەوەی ئادەم
deinetwegen trat die Welt aus dem Nichts hervor.بۆ تۆ بوو دنیا دەرچوو لە عەدەم
Ein Herz, das durch dein Gedenken erleuchtet ist,دڵێ بە یادی تۆ نوورانی بێ
wird zum Gefährten der Engel werden.لەگەڵ فریشتە ئەبێ بە ھاودەم
Ein Auge, das in deine Augen blickt,چاوێ بڕوانێ بۆ ناو چاوانت
empfängt das Licht aus der Ewigkeit Gottes.وەرئەگرێ نووری بارەگای قیدەم
Ger ji wê hûrîsiriştê ʿişweyek îzhar bit
Mystisches Ghasel aus dem Dîwan (Kurmancî). → Melayê Cizîrî
Wenn jene hourigleiche Schöne nur einen koketten Blick offenbart,گەر ژ وێ حۆریسرشتێ عشوەیەک ئزهار بت
wird sie zum Feuer Abrahams, und die Hölle wird davor erkalten.دێ ببت نارێ خەلیلوللاهـ و دۆژەهـ سار بت
Tritt sie hinter dem Schleier hervor, wie die leuchtende Hand [Moses’] als Wunder,وەر ژ بەر پەردێ یەدێ بەیزا ب موعجز بێتە دەر
werden Sonne und Sterne aufgehen, und die Welt wird von Licht erfüllt sein.شەمس و کەوکەب دێ هلێن عالەم تەژی ئەنوار بت
Wenn durch den Widerschein ihrer Locken ein Regenbogen auf dem Jasmin [ihres Antlitzes] erscheint,وەر ژ عەکسا خەمرییان قەوسێ قەزەح دت یاسەمین
werden Rosen und Basilikum regnen, und alles wird zum Rosengarten.دێ گول و رەیحان ببارن تێک و تێک گولزار بت
Die Kerze wird vor Sehnsucht ihre Seele hingeben, wenn der Atem des Morgens naht,شەمع دێ جان دت ژ شەوقێ بێتە بەر سوبحێ نەفەس
doch das Feuer erlischt, wenn auch nur ein Haar von den Locken der Freundin erwähnt wird.نارت ئاخر گەر ب موویەک بەحسێ زولفا یار بت
Die Kette der Erzählung über das Blut der Geliebten oder ihre Locken aus Chîn –سلسلا بەحسێ ژ خوینا دلبەر ئان زولفا بچین
da wäre es ein Frevel, den Moschus aus der Blase der Tataren noch zu rühmen.دێ خەتا بت ناڤێ مسک ئەر نافەئێ تاتار بت
Ya Řeb baz we ḧeq yaran yek řeng
Munajat – Gebet angesichts des Todes (Lakî, 18./19. Jh.). → Turkemir Azadbaxt
O Herr, [hilf mir] wiederum um der aufrichtigen und treuen Gefährten willen,یا ڕەب باز وە حەق یاران یەک ڕەنگ
wenn Azrael kommt, um meine Seele mit Macht zu fordern.وەقتێ عزراییل گیان لێم مەکێ تەنگ
Wenn der Atem in der Grube meiner Kehle eng wird,نەفەس تەنگ مەیوو وە چاڵ تینیم
und die Vernunft im Abgrund der Bedrängnis meine Sicht vernebelt.ڕووی مەنتق نە چای تەنگنای بینیم
Wenn die Agonie meines Todes beginnt,وەقتێ سەکەرات مەرگم ها نە کار
und man sagt, dass das Scheiden der Seele schmerzhaft und erzwungen sei.ماچان گیان کەنن تەڵخە وە ئیجبار
Die Bitterkeit des Todeskampfes und die Last des Grabes,تەڵخی سەکەرات، هەم وشار گووڕ
die Enge, die Finsternis und das Schweigen der Gruft.تەنگی، تاریکی، خەمووشیی قوبوور
Das Grauen des Jüngsten Gerichts, der Schall der Posaune;هووڵ قیامەت، نەفخەی بانگ سوور
an jenem Tag, an dem jeder nur an sich selbst denkt (Tag der Auferstehung).ڕووژ وا نەفسا، لە یەومەلنوشوور

Hoffnung

2 Gedichte

Brryar! (Entscheidung!)
Entschlossenheit, dem Schmerz der Welt mit Hoffnung zu begegnen (Auszug). → Jîla Husênî
Jetzt gehe ich,ئێستا ئەڕۆم
doch wisse, eines Tages kehre ich zurück.بەڵام ڕۆژێکت زانی ھاتمەوە
Diesmal trage ich die Sonne in der einen Hand,ئەمجارەیان بە دەستێکم ھەتاو
und das Meer in der anderen.بەو دەستەکەم زەریام پێیە
Diesmal werde ich mit mir,ئەمجارەیان لەگەڵ خۆما
die Taschen meiner Gedichte füllend,پڕ بە جانتای شیعرەکانم
Hoffnung, Freude und Lächeln für dich bringen.ھیوا و شادی و پێکەنینت بۆ بێنمەوە
Identität und Schicksal
Sabirî reflektiert über seinen Namen, seine Geduld und seine Hoffnung – mit Anspielungen auf Majnun, Hiob und Jakob. → Sabirî (Şêx Necmedîn)
Ich bin verwirrt und irre umher, gleich dem Majnun (Qeys) vom Stamme ʿAmir; mein Name ist Necmedîn, mein Beiname aber Sabirî (der Geduldige).شێواوم وێنەی قەیسی عامیری — ناوم نەجمەدین لەقەب سابیری
Meine Hoffnung ist, dass der Verberger der Sünden (Gott) dem Sabirî die sprichwörtliche Geduld Hiobs schenken möge.ئومێدم وایە سەتتارولعوبووب — بداتە سابیر سەبرەکەی ئەیووب
Oder dass mein kummervolles Herz, wie einst das Herz Jakobs, am Ende doch noch den Tag der Erfüllung seiner Sehnsucht erreicht.یا دڵی غەمگین بە وێنەی یەعقوب — عاقیبەت ڕۆژێ بگاتە مەتلووب

Alle Dichterinnen und Dichter nach Jahrhundert

Anthologie

Heimat

Eşqî Xawên (Reine Liebe)

Über die kurdische Sprache

Über den Wunsch nach Freiheit

Über Ehre und Standhaftigkeit

Über den kurdischen Widerstand

Wahre Identität und Opferbereitschaft

Ey Reqîb (O Feind!)

Her Kurdim (Ich bleibe Kurde)

Kurdim Emin (Ich bin Kurde)

Die Karawane

Über die Unbeugsamkeit des Volkes

„Alles wurde zum Juni“ (patriotische Verse)

Duyî Rêbendan (Zum 2. Rêbendan)

Manewe (Das Bleiben)

Über die Notwendigkeit der Einigkeit

Feder und Schwert

Stolz auf die kurdische Sprache

Der Stolz des freien Mannes

Newroz (1948)

Aufruf zur Freiheit

„Kurdistan“ (patriotisch)

Weckruf an die Kurden

„Die Geografie der Heimat“

„Bêre Kurdistan“ (Komm nach Kurdistan)

Der Weckruf („Le xew helsin“)

„Ey Weten Meftûnî Tom“ (O Heimat, ich bin dein Gefangener)

Bildung und Freiheit

Frühlingslied – Hymne auf Slemanî

„Kurdisch ist süßer als Persisch“ – das Sprach-Manifest

Liebe

Şew bêdaranim (Ich bin einer der Schlaflosen)

Çawerrwanîy Bêhûde (Vergebliches Warten)

Le dirzî peçewe (Durch den Riss des Schleiers)

Zuɫft Şořkewe (Lass deine Locken herab)

Sehnsucht und Trennung

Das brennende Herz (Liebeslyrik)

Firishte (Engel)

„Ein Geheimnis im Angesicht des Todes“ (Liebeslyrik)

Ghasel an die Geliebte (Perî)

Ghasel (Kostprobe)

Ghasel (Kostprobe)

Ghasel der Hingabe

Aus „Dilo rabe“ (Steh auf, mein Herz)

„Çirağ“ (Licht / Lampe)

Klage über die Liebe

„Ya Şêx Senʿanim“ (O Şêx, ich bin wie Senʿan)

Ghazal „Saqî le perde derhat“

Ghazel: Gefangen in deinen Augen

„Ew perçem û egrîce“

Klassisches Liebesgedicht (Ghazal)

„Le ew rojewe řoyiştuwe“ (Erste Strophe)

Identität und Dienst

Klassisches Liebesgedicht (Ghazal)

Liebeslyrik (Dildarî)

„Diłî Fewtawim“ (Mein verlorenes Herz)

„Ich bin arm und mein Herz ist schwer“

Hêndey hezî hemû dinya (So sehr wie das Begehren der ganzen Welt)

Řoj û şew dekem řicayê (Tag und Nacht flehe ich)

Elegie

Peyamî Řanegeyendraw (Die unangekündigte Botschaft)

Ich liege unter meiner eigenen Asche

Pałewanan Natirsin (Helden fürchten sich nicht)

Nałey Cudayî (Klage der Trennung)

Kurze Verse über den Schmerz

Nachruf von Sherko Bekas

„Gilkoy Tazey Leyl“ (Das neue Grab der Leyla)

Religiöse Klage im Alter (am Grab des Propheten)

Die Klage über Erblindung und Schmerz

Gesellschaft

Weisheit und Volkstum

Über Wissen und Heimat

Der Aufruf an die kurdischen Frauen

Bei uns und bei ihnen

Ein Bild

Wissen als Fundament der Freiheit

„Zuxaw je jergim“ (Bitteres Blut aus meinem Inneren)

Bekenntnis zur Identität

Die „ätzende Medizin“ für Hajer Xan (Schmähgedicht)