Diese Seite erinnert an drei Völkermorde: an die Ermordung der Jüdinnen und Juden Europas durch das nationalsozialistische Deutschland, an die Anfal-Feldzüge und den Giftgasangriff auf Halabja gegen die Kurden im Irak und an die Verbrechen des IS an den Jesidinnen und Jesiden in Sinjar. Jedes dieser Verbrechen hat seine eigene Geschichte. Gemeinsam ist die Frage, wie eine Gesellschaft erinnert.
ئەم پەڕەیە یادی سێ کۆمەڵکوژی دەکاتەوە: کوشتنی جووەکانی ئەوروپا لە لایەن ئەڵمانیای نازییەوە، هەڵمەتەکانی ئەنفال و هێرشی کیمیایی بۆ سەر هەڵەبجە، و تاوانەکانی داعش دژی ئێزدییەکان لە شنگال. هەر یەکێکیان مێژووی تایبەتی خۆی هەیە.
Hier geht es um Gewalt und Tod. Lesen Sie in Ihrem Tempo. Hilfe und Gesprächsangebote finden Sie am Ende der Seite.
Gedenktage im Jahr · Hilfe und Gespräch
1933 bis 1945
هۆلۆکۆست · شۆئا
Die Shoah (hebräisch für „Katastrophe“) war der systematische Völkermord an den Jüdinnen und Juden Europas. Er begann mit Entrechtung ab 1933 und den Nürnberger Gesetzen 1935, steigerte sich in den Novemberpogromen 1938 und wurde ab 1941 zum Massenmord in Erschießungsaktionen und Vernichtungslagern. Auf der Wannsee-Konferenz im Januar 1942 stimmten Ministerien und SS die Organisation des bereits begonnenen Mordes ab.
Nach 1945 schwieg die deutsche Gesellschaft lange. Erst mit dem Eichmann-Prozess 1961 und dem Frankfurter Auschwitz-Prozess 1963 bis 1965 begann eine breite Auseinandersetzung. Heute gehört das Erinnern zum Selbstverständnis des Landes: Schulklassen besuchen Gedenkstätten, die Leugnung des Holocaust ist nach § 130 StGB strafbar.
هۆلۆکۆست (شۆئا، بە عیبری «کارەسات») کۆمەڵکوژیی سیستەماتیکی جووەکانی ئەوروپا بوو لە لایەن ئەڵمانیای نازییەوە. نزیکەی شەش ملیۆن جوو کوژران، لە نێویاندا نزیکەی یەک ملیۆن و نیو منداڵ. دوای 1945 کۆمەڵگای ئەڵمانیا ماوەیەکی درێژ بێدەنگ بوو. ئەمڕۆ یادکردنەوە بەشێکە لە ناسنامەی وڵات و نکۆڵیکردن لە هۆلۆکۆست بە یاسا سزای هەیە.
1988
ئەنفال و هەڵەبجە
Mit den Anfal-Feldzügen ging das irakische Regime 1988 gegen die kurdische Landbevölkerung im Norden des Landes vor. Der Name stammt von der achten Sure des Korans, „die Beute“, und wurde für die Verbrechen missbraucht. Tausende Dörfer wurden zerstört, Männer und Jungen erschossen, Frauen, Kinder und Alte in Lager verschleppt.
Am 16. März 1988 bombardierte die irakische Luftwaffe die Stadt Halabja mit chemischen Kampfstoffen, darunter Senfgas und Nervengifte. Rund 5.000 Menschen starben, viele von ihnen Kinder. Der Angriff gilt als der schwerste Giftgaseinsatz gegen eine Zivilbevölkerung.
Nach dem Sturz Saddam Husseins verurteilte das Irakische Hohe Strafgericht 2007 Verantwortliche wegen Völkermordes an den Kurden. Die Parlamente Schwedens und Norwegens (2012) und Großbritanniens (2013) erkannten Anfal als Völkermord an. Eine förmliche Anerkennung durch den Deutschen Bundestag gibt es nach unserem Stand nicht.
ئەنفال ناوی هەشت هەڵمەتی سەربازی بوو کە ڕژێمی بەعس لە شوباتەوە تا ئەیلوولی 1988 دژی گوندنشینانی کورد ئەنجامی دا. ناوەکە لە سوورەتی هەشتەمی قورئان وەرگیراوە و بۆ تاوانەکان بە خراپ بەکارهێنرا. بە پێی سەرچاوە کوردییەکان تا 182 هەزار کەس بێسەروشوێن کران و کوژران. لە 16ی ئاداری 1988 شاری هەڵەبجە بە چەکی کیمیایی بۆردومان کرا و نزیکەی 5 هەزار کەس گیانیان لەدەستدا، لەوانە زۆر منداڵ.
August 2014
شنگال · کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان
Am 3. August 2014 überfiel der IS die Region Sinjar. Die Jesidinnen und Jesiden, eine kurdischsprachige Religionsgemeinschaft mit eigener Tradition, wurden als „Ungläubige“ verfolgt. Männer und ältere Jungen wurden ermordet, Frauen und Mädchen verschleppt, verkauft und vergewaltigt, Jungen zu Kämpfern gezwungen. Zehntausende flohen auf den Berg Sinjar und harrten dort tagelang ohne Wasser aus, bis kurdische Kämpfer einen Fluchtweg öffneten.
Nadia Murad, die selbst verschleppt worden war, machte die Verbrechen international bekannt und erhielt 2018 den Friedensnobelpreis. 2021 verurteilte das Oberlandesgericht Frankfurt am Main erstmals weltweit ein IS-Mitglied wegen Völkermordes an den Jesiden. In Deutschland lebt eine der größten jesidischen Gemeinschaften außerhalb des Irak.
لە 3ی ئابی 2014دا داعش هێرشی کردە سەر شنگال. ئێزدییەکان، کە کۆمەڵگەیەکی ئایینیی کوردیزمانن، کرانە ئامانجی کۆمەڵکوژی. چەندین هەزار پیاو و کوڕ کوژران، زیاتر لە شەش هەزار ژن و منداڵ ڕفێنران و کۆیلە کران و نزیکەی چوار سەد هەزار کەس ئاوارە بوون. لە 19ی کانوونی دووەمی 2023دا پەرلەمانی ئەڵمانیا ئەم تاوانەی بە فەرمی وەک کۆمەڵکوژی ناساند.
ڕۆژانی یادکردنەوە
Nie wieder.
هەرگیز جارێکی تر.
Nutzen Sie diese Seite als Baustein im Sorani-Lernweg: erst verstehen, dann üben, anschließend mit Karteikarten und Beispielsätzen wiederholen.
