Strophe 1 · Ax û Dax
O ihr sechs Schmetterlinge im Winkel meines Gartens,
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
Şeş pepûlekey goşey baxekem
all mein Seufzen und mein Brennen gilt nur euch.
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
Her bo êweye ax û daxekem
Nur euretwegen sind meine Lippen schwer von Gram,
هەر بۆ ئێوە لێو بە باری خەمم
Her bo êwe lêw be barî xemim
bin ich die Nachtigall der Lieder, des Weinens und der Trauer.
بولبولی بەستە و گریە و ماتەمم
Bulbulî beste û girye û matemim
Gleich dem Herbst bin ich blass [gelb] vor Sehnsucht nach euch,
هەر وەکوو پاییز ڕەنگزەردی ئێوەم
Her wekû payîz rengzerdî êwem
das Brandmal meines Inneren ist übervoll vom Schmerz um euch.
داخی دەروون پڕ لە دەردی ئێوەم
Daxî derûn pir le derdî êwem
Der Gram um euch ist mein Schlaf und meine Speise,
خەمی ئێوەیە خەو و خۆراکم
Xemî êweye xew û xorakim
meine finstere Nacht und mein lichter Tag.
شەوی تاریکە ڕۆژی ڕووناکم
Şewî tarîke rojî rûnakim
Die Hitze meines Atems ließe selbst Steine verbrennen,
بەرد ئەسووتێنێ گەرمی هەناسەم
Berd esûtênê germî henasem
durch die Glut des Herzens und das Feuer meines Verlangens.
بە سۆزی دڵ و ئاگری تاسەم
Be sozî dil û agirî tasem
Mein Hilferuf und mein Klagen sind stumm und leise,
هاوار و ناڵەی مات و بێدەنگم
Hawar û naley mat û bêdengim
das Beben und Schlagen meines so eng gewordenen Herzens.
خورپە و لێدانی دڵەکەی تەنگم
Xurpe û lêdanî dilekey tengim
Strophe 2 · Der dornige Pfad
Seit jenem Tage, an dem ich fern von euch bin,
لەو ڕۆژەوە من دوورم لە ئێوە
Lew rojewe min dûrim le êwe
weiß nur ich allein, wie verwirrt mein Herz doch ist.
هەر خۆم ئەزانم دڵ چەن پەشێوە
Her xom ezanim dil çen peşêwe
Nur ich weiß, welche Flamme des Kummers
هەر خۆم ئەزانم کام بڵێسەی خەم
Her xom ezanim kam bilêsey xem
aus meinem Inneren heraus meinen Körper ergriffen hat.
لە دەروونەوە بەر بۆتە جەسەم
Le derûnewe ber bote cesem
Nur ich kenne das Leid meines eigenen Herzens,
هەر خۆم ئەزانم دەردی دڵی خۆم
Her xom ezanim derdî dilî xom
um Gottes willen, lasst mich allein um mich selbst trauern.
توخوا با هەر خۆم بۆ خۆم خەم بخۆم
Tuxwa ba her xom bo xom xem bixom
Nur ich weiß, mit welch großem Staunen
هەر خۆم ئەزانم چەن بە سەرسامی
Her xom ezanim çen be sersamî
ich den Weg der Ruhelosigkeit eingeschlagen habe.
گرتوومە ملی ڕێی بێئارامی
Girtûme milî rêy bêaramî
Hand in Hand mit meinem leidenden Herzen
دەست لە ناو دەستی دڵی ڕەنجەڕۆم
Dest le naw destî dilî rencerom
schreite ich den dornigen Pfad der Mühsal voran.
بە ڕێی دڕکاوی مەینەتا ئەڕۆم
Be rêy dirkawî meyneta erom
Strophe 3 · Die frohe Botschaft
Schon kehren Schar um Schar die Gärtner
دەستە بە دەستە باخەوانەکان
Deste be deste baxewanekan
wieder zurück in ihre Gärten.
ئەگەڕێنەوە بەرەو باخەکان
Egerênewe berew baxekan
Es sei eine frohe Botschaft: Ich werde zu euch zurückkommen!
موژدە بێ موژدە بێمەوە لاتان
Mujde bê mujde bêmewe latan
Ich werde das Unkraut im Garten eurer Hoffnung jäten.
ئەکەم بژاری باخچەی هیواتان
Ekem bjarî baxçey hîwatan
Wir werden wieder froh sein, heute oder morgen,
شاد ئەبینەوە ئەمڕۆ یا سبەی
Şad ebînewe emro ya sibey
Hoffnung, Wünsche und Träume werden zu reinem Glück [Oxey].
ئاوات، خۆزگە، خەو، ئەبن بە ئۆخەی
Awat, xozge, xew, ebin be oxey
Wir werden ein Leben führen, das ganz aus Freude besteht,
ئەژین ژیانێ هەموو ئۆخەی بێ
Ejîn jiyanê hemû oxey bê
ein Leben, in dem es keinerlei Gram mehr gibt.
هەرچی پێ بڵێی خەفەت ئەو نەیبێ
Herçî pê bilêy xefet ew neybê
Meine Schmetterlinge, ihr teuren Schmetterlinge,
پەپوولەکانم، پەپوولەی ئازیز
Pepûlekanm, pepûley azîz
sieh, die Trauer des Herbstes geht nun zu Ende.
وا بە سەر ئەچێ ماتەمی پاییز
Wa be ser eçê matemî payîz
O ihr sechs Schmetterlinge im Winkel meines Gartens,
شەش پەپوولەکەی گۆشەی باخەکەم
Şeş pepûlekey goşey baxekem
all mein Seufzen und mein Brennen gilt nur euch.
هەر بۆ ئێوەیە ئاخ و داخەکەم
Her bo êweye ax û daxekem
1Die Schmetterlinge als Metapher der Unschuld
Der Schmetterling steht für Zerbrechlichkeit, Schönheit und Freiheit; in der kurdischen Poetik auch für die Seele, die die Nähe zur Blume sucht. Die Kinder als „Schmetterlinge im Winkel des Gartens“ – ein privates, geschütztes Paradies, aus dem der Vater gewaltsam gerissen wurde.
2Die Biologie des Leidens
Wie der Herbst die Blätter färbt, hat die Sehnsucht das Gesicht gebleicht (rengzerd); der Atem so heiß, dass er „Steine verbrennt“; die „stumme Klage“ (hawarî bêdeng) beschreibt Gefängnis und Exil: innerlich schreiend, von der Welt ungehört.
3Der dornige Pfad (Rêy dirkawî)
Das Schicksal als Marsch auf dornigem Weg – „Hand in Hand mit dem eigenen leidenden Herzen“: In der Isolation bleibt nur der eigene Schmerz als treuer Begleiter.
4Der Gärtner und die frohe Botschaft
Die hoffnungsvolle Wende: Der Gärtner (baxewan) als Beschützer und Befreier; das „Jäten des Unkrauts“ im Garten der Hoffnung als Reinigung des Lebens von Unterdrückung; „oxey“ wird zum neuen Lebensmotto – der Triumph der Rückkehr.
5Die Zeitlichkeit der Freiheit
Wie in vielen kurdischen Widerstandsliedern ist die Befreiung Gewissheit: „heute oder morgen“ (emro ya sibey) – der Herbst des Leidens ist vorübergehend, der Frühling des Wiedersehens die Bestimmung.
6Merziyes Interpretation
Mütterliche Wärme ergänzt die väterliche Perspektive Kakay Fellahs: gesungen von jemandem, der die Schmerzen der Trennung selbst kannte – sanft, fast ein Wiegenlied.
7Fazit
Ein monumentales Werk über die Unzerstörbarkeit familiärer Bindung im Angesicht politischer Gewalt: Das persönliche Trauma wird zum universellen Plädoyer für Liebe und Hoffnung.
