Am 3. August 2014 überfiel die Terrormiliz „Islamischer Staat“ (IS, arabisch Daesch) die Region Sinjar im Nordirak, kurdisch Şingal. Sie wollte die Jesidinnen und Jesiden als Gemeinschaft auslöschen: Männer wurden ermordet, Frauen und Kinder verschleppt und versklavt, Hunderttausende vertrieben. Der Deutsche Bundestag hat die Verbrechen 2023 als Völkermord anerkannt.
لە 3ی ئابی 2014دا داعش هێرشی کردە سەر ناوچەی شنگال لە باکووری عێراق. ئامانجی لەناوبردنی ئێزدییەکان بوو وەک کۆمەڵگە: پیاوان کوژران، ژنان و منداڵان ڕفێنران و کۆیلە کران و سەدان هەزار کەس ئاوارە بوون. پەرلەمانی ئەڵمانیا لە ساڵی 2023دا ئەم تاوانانەی وەک کۆمەڵکوژی ناساند.
Jeder Punkt steht für zehn Menschen.
rund 3.600 kamen frei, befreit oder freigekauft
rund 2.800 werden bis heute vermisst
Gerundet; zusammen 6.417 Verschleppte. Hinter jedem Punkt stehen zehn Namen.
Angaben des Büros für die Rettung entführter Jesiden in Dohuk (Region Kurdistan), Stand 2025. Die Zahl der Ermordeten ist nicht abschließend geklärt; Massengräber werden bis heute geöffnet.
Hier geht es um Gewalt, Versklavung und Tod. Lesen Sie in Ihrem Tempo. Hilfe und Gesprächsangebote finden Sie am Ende der Seite.
Religion und Herkunft
ئێزدییەکان کێن؟
Jesidinnen und Jesiden sprechen fast alle Kurmandschi, den nördlichen Hauptdialekt des Kurdischen. Ihre Religion kennt keine Mission: Jeside ist, wer von jesidischen Eltern abstammt. Der Glaube wird in Familien und durch religiöse Würdenträger weitergegeben.
Seit Jahrhunderten werden sie als angebliche „Teufelsanbeter“ verleumdet, weil Tawûsî Melek mit dem Satan gleichgesetzt wurde. Das ist falsch. In der jesidischen Überlieferung ist von 74 Verfolgungen die Rede, Ferman genannt, nach dem Wort für einen obrigkeitlichen Befehl. Unter Saddam Hussein wurden 1975 viele Dörfer am Sinjar-Gebirge zerstört und ihre Bewohner in Sammelsiedlungen zwangsumgesiedelt. Den Überfall des IS im August 2014 nennen viele den 74. Ferman.
ئێزدییەکان ئایینێکی یەکتاپەرستی تایبەتیان هەیە و تاوسی مەلەک لە ناوەندی باوەڕەکەیاندایە. زمانیان کورمانجییە و نەریتی ئایینییان زیاتر زارەکییە. پیرۆزترین شوێنیان لالشە لە باکووری عێراق. بۆ چەندین سەدە بە هەڵە بە «شەیتانپەرست» ناوزەد کراون. لە نەریتی ئێزدیدا باس لە 74 فەرمان دەکرێت و زۆر کەس هێرشی داعش لە ساڵی 2014 بە فەرمانی 74ـەم دەزانن. ئێزدییەکان لە باکووری عێراق، سووریا، تورکیا (باتمان و ماردین)، ئەرمەنستان و گورجستان دەژین.
Mehr über Glauben, Feste und Sprache: Die jesidische Religion.
2014 bis 2019
چی ڕوویدا
In den frühen Morgenstunden greift der IS von Mossul und Syrien aus die Stadt Sinjar und die Dörfer rund um das Sinjar-Gebirge an. Die kurdischen Peschmerga ziehen sich zurück; die meisten Menschen bleiben ohne Schutz. Wer nicht fliehen kann, wird gefangen genommen.
3ی ئابی 2014: داعش هێرش دەکاتە سەر شاری شنگال و گوندەکانی دەوروبەری چیای شنگال. پێشمەرگە دەکشێنەوە و زۆربەی خەڵک بێ پاراستن دەمێننەوە.
Zehntausende fliehen auf das Sinjar-Gebirge und harren dort in der Sommerhitze tagelang fast ohne Wasser und Nahrung aus. Ab dem 7. August werfen US-amerikanische und irakische Flugzeuge Hilfsgüter ab, ab dem 8. August folgen Luftangriffe. Kämpferinnen und Kämpfer der YPG, YPJ und PKK öffnen einen Fluchtweg nach Syrien, über den Zehntausende entkommen.
دەیان هەزار کەس بۆ سەر چیای شنگال هەڵدێن و چەند ڕۆژێک بێ ئاو و خواردن دەمێننەوە. دواتر ڕێگایەک بەرەو سووریا دەکرێتەوە و دەیان هەزار کەس ڕزگاریان دەبێت.
Im Dorf Kocho trennt der IS Männer, Frauen und Kinder. Bis zu 400 Männer und ältere Jungen werden erschossen. Ältere Frauen werden im nahen Solagh ermordet, jüngere Frauen und Mädchen nach Tal Afar und Mossul verschleppt. Unter ihnen ist Nadia Murad.
لە گوندی کۆچۆ داعش پیاوان و ژنان و منداڵان لێک جیا دەکاتەوە. تا 400 پیاو و کوڕی گەورە دەکوژرێن. ژنە بەتەمەنەکان لە سۆلاغ دەکوژرێن و کچان و ژنانی گەنج بۆ تەلەعفەر و موسڵ دەبرێن.
Frauen und Mädchen werden registriert, verkauft und vergewaltigt, Jungen in Lagern zu Kämpfern gemacht. Der IS stellt die Versklavung als religiös erlaubt dar. Nadia Murad gelingt im November 2014 in Mossul die Flucht.
ژنان و کچان تۆمار دەکرێن، دەفرۆشرێن و دەستدرێژییان دەکرێتە سەر. کوڕان لە کەمپەکاندا بە زۆر دەکرێنە چەکدار. نادیە موراد لە تشرینی دووەمی 2014دا لە موسڵ ڕادەکات.
Kurdische Einheiten vertreiben den IS aus der Stadt Sinjar. Die Stadt ist weitgehend zerstört, Massengräber werden entdeckt. Der IS verliert im März 2019 in Baghus in Syrien sein letztes Gebiet.
لە تشرینی دووەمی 2015دا هێزە کوردییەکان داعش لە شاری شنگال دەردەکەن. شارەکە وێران بووە و گۆڕی بەکۆمەڵ دەدۆزرێنەوە.
Nadia Murad und der kongolesische Arzt Denis Mukwege erhalten den Friedensnobelpreis für ihren Einsatz gegen sexuelle Gewalt als Waffe in Kriegen und bewaffneten Konflikten.
نادیە موراد و دکتۆر دێنیس موکوێگێ خەڵاتی ئاشتیی نۆبڵ وەردەگرن بۆ هەوڵەکانیان دژی بەکارهێنانی توندوتیژیی سێکسی وەک چەکی جەنگ.
Gewalt Befreiung Anerkennung
Anerkennung und Recht
ناساندن و دادگا
Entschließung: Die Verbrechen des IS an Jesiden, Christen und anderen Minderheiten sind Völkermord.
Bericht „They came to destroy“: Der IS begeht Völkermord an den Jesiden, und er dauert an.
Bericht an den Sicherheitsrat: klare und überzeugende Beweise für Völkermord.
Anerkennung als Völkermord.
Einstimmige Anerkennung als Völkermord, auf Antrag von SPD, CDU/CSU, Grünen und FDP (Drucksache 20/5228).
پەرلەمانی ئەوروپا (2016)، لیژنەی لێکۆڵینەوەی نەتەوە یەکگرتووەکان (2016)، تیمی یونیتاد (2021)، پەرلەمانەکانی بەلجیکا و هۆڵەندا (2021) و پەرلەمانی ئەڵمانیا لە 19ی کانوونی دووەمی 2023 بە دەنگی هەمووان، تاوانەکانی داعشیان دژی ئێزدییەکان وەک کۆمەڵکوژی ناساند.
Deutsche Gerichte können Völkermord auch dann verfolgen, wenn er im Ausland und nicht von Deutschen begangen wurde. Das regelt das Völkerstrafgesetzbuch (§ 1 Weltrechtsprinzip, § 6 Völkermord). Die Anklage erhebt der Generalbundesanwalt in Karlsruhe. Beide Urteile unten betreffen dieselbe Tat: den Tod eines fünfjährigen jesidischen Mädchens, das 2015 in Falludscha in der Sommerhitze angekettet wurde.
lebenslang
OLG Frankfurt am Main · 30. November 2021
Lebenslange Freiheitsstrafe wegen Völkermordes, Verbrechen gegen die Menschlichkeit mit Todesfolge und Kriegsverbrechen. Der Iraker hatte das Mädchen und seine Mutter als Sklavinnen gehalten. Es war weltweit das erste Urteil gegen ein IS-Mitglied wegen Völkermordes an den Jesiden.
14 Jahre
OLG München · 2021 und 2023
Die deutsche IS-Rückkehrerin war die Ehefrau von Taha A.-J. und sah dem Sterben des Kindes zu. 2021 verurteilte sie das Gericht zu zehn Jahren, unter anderem wegen Verbrechen gegen die Menschlichkeit. Nach der Revision der Bundesanwaltschaft lautete das Urteil 2023 auf vierzehn Jahre, rechtskräftig seit 2024.
Weitere IS-Rückkehrerinnen wurden in Deutschland verurteilt, weil sie jesidische Frauen als Sklavinnen gehalten hatten. Das Ermittlungsteam UNITAD der Vereinten Nationen sammelte von 2017 bis 2024 im Irak Beweise und teilte sie mit Strafverfolgern in mehreren Ländern.
Heute
ئێزدییەکان لە ئەڵمانیا
In Deutschland lebt die größte jesidische Gemeinschaft außerhalb des Irak, nach Schätzungen 200.000 bis 250.000 Menschen. Viele kamen seit den 1960er Jahren aus der Türkei, später aus Syrien und dem Irak. Schwerpunkte sind Niedersachsen und Nordrhein-Westfalen, etwa Celle, Oldenburg, Hannover und Bielefeld.
2015 und 2016 nahm Baden-Württemberg in einem eigenen Sonderkontingent rund 1.100 Frauen und Kinder auf, die der IS-Gefangenschaft entkommen waren. Niedersachsen nahm knapp 70, Schleswig-Holstein gut 30 Menschen auf. In den letzten Jahren wurden auch jesidische Geflüchtete in den Irak abgeschoben; Menschenrechtsorganisationen und Kirchen fordern einen Abschiebestopp.
گەورەترین کۆمەڵگەی ئێزدی لە دەرەوەی عێراق لە ئەڵمانیا دەژی، بە پێی خەمڵاندن نێوان 200 هەزار بۆ 250 هەزار کەس، بە تایبەتی لە نیدەرزاکسن و نۆردڕاین-ڤێستفالیا. لە ساڵانی 2015 و 2016 هەرێمی بادن-ڤورتمبێرگ نزیکەی 1100 ژن و منداڵی وەرگرت کە لە دیلیی داعش ڕزگاریان بووبوو.
زیاتر بخوێنەوە و ببینە
Şingal, 3. August 2014
شنگال، 3ی ئابی 2014. لەبیرمان ناچێت.
Tausende Menschen werden noch vermisst. Erinnern heißt auch: ihre Namen suchen, Täter vor Gericht bringen und den Überlebenden zuhören.
Nutzen Sie diese Seite als Baustein im Sorani-Lernweg: erst verstehen, dann üben, anschließend mit Karteikarten und Beispielsätzen wiederholen.
