Worum geht es auf der Seite Yezid:innen-Genozid 2014 کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان?

Diese Seite erklärt Yezid:innen-Genozid 2014 کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان im Kontext von Sorani-Kurdisch und unterstützt das Lernen mit Beispielen, Übungen oder weiterführenden Materialien.

Für welches Lernniveau ist diese Seite geeignet?

Die Inhalte sind Teil des strukturierten Lernwegs der Kurdisch Akademie. Lernende können über den Niveau-Test oder die CEFR-Lernwege A1 bis C2 passende Inhalte auswählen.

Wie lerne ich nach dieser Seite am besten weiter?

Empfohlen sind passende Übungen, Karteikarten, Wörterbucharbeit und die nächsten Lektionen im Lernweg. Die Links am Seitenende führen zu passenden Anschlussseiten.

Yezid:innen-Genozid 2014 · کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان

Der Yezid:innen-Genozid ist der 74. in ihrer Geschichte — Yezid:innen zählen seit jeher zu den verfolgtesten Minderheiten. Im August 2014 wurde Sinjar (Şingal), das Kerngebiet, von Daesh (ISIS) überrannt. Hier erfährst du die Hintergründe, was passiert ist, wie Deutschland reagiert hat, und wo Yezid:innen heute leben.

کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان هەفتا و چوارەمین کۆمەڵکوژییە لە مێژوویاندا — ئێزیدییەکان لە مێژە وەک یەکێک لەو کەمینانە دەبینرێن کە زۆرترین چەوساندنەوەیان بەرانبەر کراوە. لە ئابی 2014دا، شنگال، کە ناوچەی سەرەکیی نیشتەجێبوونیانە، لەلایەن داعشەوە پەلاماردرا. لێرەدا زانیاری لەسەر پاشبنەمای ڕووداوەکان، چی ڕوویدا، هەڵوێستی ئەڵمانیا و شوێنی نیشتەجێبوونی ئێستای ئێزیدییەکان دەخوێنیتەوە.

📍 Wer sind die Yezid:innen? ئێزدییەکان کێن؟

🌅 Religion

Monotheistische Religion mit ~700.000 Anhängern. Heilige Schrift: Mishefa Reş + Pertûka Cilwê. Heiligstes Wesen: Tausî Melek (Pfauen-Engel). Sieben Engel. Sonne als Gebetsrichtung. Verehrt Schaikh Adī (12. Jh.).

ئایینێکی یەک-خواناسە بە ~700000 پەیڕەو. پەرتووکی پیرۆز: مەسحەفا ڕەش + پەرتووکا جلوێ. پیرۆزترین: تاووسی مەلەک. هەفت فریشتە. خۆر ڕووی نوێژ.

🗺️ Heimat: Sinjar (Şingal)

Gebirge im Nordirak, nahe syrischer Grenze. Kerngebiet der Yezid:innen seit Jahrhunderten. Weitere Siedlungen: Sheikhan, Bashiqa (Mossul-Region), Lalish (Tempel + Pilgerort). In Syrien: Afrin, Hasakah. In der Türkei: Batman, Mardin.

نیشتمان: شنگال (نزیکی سنووری سووریا). ناوەند بۆ ئێزدییەکان. شوێنانی تر: شێخان، بەشیقا، لالش. لە سووریا: عەفرین، حەسەکە. لە تورکیا: بازیان، ماردین.

📜 74 Genozide

Yezid:innen zählen 74 historische Massaker (Ferman) — gegen sie organisiert von Osmanen, lokalen Stämmen, Kalifen. Saddam Hussein zerstörte ihre Dörfer 1975. Der 74. Genozid: Daesh 2014. Ein zentraler Bestandteil der yezidischen Identität ist diese kollektive Verfolgungserfahrung.

74 کۆمەڵکوژی (فەرمان): لە لایەن عۆسمانی، خێڵی ناوچەیی، خەلیفە. سەدام لە 1975 گوندەکانی وێران کرد. 74ـەم: داعش لە 2014.

🚫 Stigma + Diskriminierung

Werden in islamisch geprägten Gesellschaften oft als „Teufelsanbeter:innen" diffamiert — eine falsche Zuschreibung (Tausî Melek ≠ Satan). Diese Stigmatisierung erleichterte Daesh die Verbrechen. Auch heute noch in Mossul + Nordirak Diskriminierung.

جیاوازی پێکردن: لە کۆمەڵگەی ئیسلامیدا زۆرجار بە «پەرستی شەیتان» دەناسرێن (هەڵە). ئەمە یارمەتیی داعشی دا.

⏳ Zeitstrahl 2014 دواییەکان 2014

3. August 2014, frühmorgens

Daesh überrennt Sinjar

Ohne Vorwarnung greift der IS aus Mossul kommend die Stadt + Dörfer um den Sinjar-Berg an. Kurdische Peshmerga ziehen sich überraschend ohne Kampf zurück — viele Yezid:innen schaffen die Flucht nicht. Tausende fliehen auf das Sinjar-Massiv.

3 ئاب 2014، بەیانیی زوو: داعش بێ ئاگاداری شنگال داگیر دەکات. پێشمەرگە دەکشێنەوە. هەزاران بۆ سەر چیای شنگال هەڵدێن.

3.–13. August 2014

Massaker in den Dörfern Kocho, Solagh, Sîba Şex Xidir

Männer ab 12 J. werden separat erschossen, Frauen + Kinder versklavt. Kocho: ~600 Männer ermordet. Solagh: 80 ältere Frauen erschossen. Sklavenmärkte in Mossul + Raqqa: Frauen werden für 5-150 € verkauft.

پیاو لە 12 ساڵەوە دەکوژرێن، ژن و منداڵ کۆیلە دەکرێن. لە کۆچۆ: ~600 پیاو کوژراون. بازاڕی کۆیلە لە مووسڵ + ڕەققا: ژن بۆ 5-150 € دەفرۆشرێن.

7.–13. August 2014

Belagerung auf dem Sinjar-Massiv

40.000-50.000 Menschen sitzen auf dem Berg fest, ohne Wasser + Essen. UN spricht erstmals von Genozid-Gefahr. US-Luftangriffe + Hilfslieferungen. YPG/YPJ + PKK öffnen einen humanitären Korridor durch Syrien — retten ~40.000 Menschen.

50000-40000 کەس لە چیادا گیر دەبن، بێ ئاو و بێ خواردن. UN یەکەمجار باسی مەترسیی کۆمەڵکوژی دەکا. YPG/YPJ + PKK ڕێگایەکی مرۆڤایەتی لە سووریاوە دەکەنەوە — ~40000 کەس ڕزگار دەکەن.

Ende 2014 — 2017

Sklaverei + Befreiungen

Frauen werden zwischen Daesh-Fightern „weitergehandelt", auch nach Saudi-Arabien, Türkei, Europa verschleppt. Nadia Murad entkommt 2014, wird zur Stimme. ~3.500 Frauen + Kinder werden bis 2017 befreit, ~2.700 bleiben bis heute vermisst.

ژن لە نێوان جەنگاوەرانی داعشدا «گۆڕاونەتەوە»، تەنانە بۆ سعودی، تورکیا، ئەرۆپاش ڕەوانەکراون. نادیە موراد لە 2014 ڕزگار دەبێ. ~3500 ڕزگاریان بووە، بەڵام ~2700 هێشتا بێسەروشوێنن.

2018

Friedensnobelpreis für Nadia Murad

Nadia Murad (yezidische Aktivistin, selbst Überlebende der IS-Sklaverei) + Denis Mukwege erhalten den Friedensnobelpreis „für ihren Einsatz gegen sexuelle Gewalt als Kriegswaffe". Ihre Stiftung: Nadia's Initiative.

2018: نادیە موراد + دێنی مەکوێگ خەڵاتی ئاشتیی نۆبڵ وەردەگرن. «بەکارهێنانی توندی سێکسی وەک چەکی جەنگ».

19. Januar 2023

Bundestag erkennt Genozid an

Mit überwältigender Mehrheit erklärt der Bundestag den IS-Angriff auf Yezid:innen als Völkermord. Initiative: alle demokratischen Parteien (CDU, SPD, Grüne, FDP, Linke — gegen AfD). Resolution fordert Wiederaufbau Sinjar + Anerkennung für Überlebende.

19 کانوون دووەم 2023: پەرلەمانی ئاڵمانیا بە زۆرینەی گەورە کۆمەڵکوژی دەناسێ. هەموو پارتە دیموکراتییەکان، تەنیا AfD دژی بوو.

⚖️ Strafverfahren in Deutschland پرۆسە دادگایی لە ئاڵمانیا

⚖️ Jennifer W. (Hochfeld 2021)

Deutsche IS-Rückkehrerin, lebenslange Haftstrafe vom OLG München. Wurde 2021 verurteilt für die Versklavung + Tod eines 5-jährigen yezidischen Mädchens (Reda) in Falludscha 2015. Erstes Genozid-Urteil weltweit gegen einen IS-Täter.

جێنیفەر W.: گەڕانەوەی داعش، هەتاهەتایی زیندان لە 2021دا. لە مردنی منداڵێکی 5 ساڵە ئێزدی (ڕەدا) لە فەلوجە. یەکەم بڕیاری کۆمەڵکوژی لە جیهان دژی داعش.

⚖️ Taha Al-Jumailly (2021)

Iraki, Ehemann von Jennifer W., lebenslange Haftstrafe wegen Völkermord, Verbrechen gegen die Menschlichkeit + Kriegsverbrechen. Versklavung + Mord am 5-jährigen Mädchen Reda. Erstes Völkermord-Urteil weltweit überhaupt (vor IGH-Verfahren).

تەها الجمیلی: هاوسەری جێنیفەر، هەتاهەتایی زیندان. کۆمەڵکوژی، تاوان دژی مرۆڤایەتی، تاوانی جەنگ. یەکەم بڕیاری کۆمەڵکوژی هەرگیز لە جیهان.

📋 Weitere Verfahren

Mehr als 20 weitere IS-Mitglieder werden in Deutschland vor Gericht gestellt — meist deutsche Staatsangehörige, die nach Syrien/Irak gereist sind. Verfahren laufen in München, Frankfurt, Düsseldorf, Hamburg. Mehrere Anklagen wegen sexueller Versklavung yezidischer Frauen.

20+ پرۆسە لە ئاڵمانیا. زۆرجار، ئاڵمانییەکان، کە چوون بۆ سووریا/عێراق. لە مێونشین، فرانکفۆرت، دۆسلدۆرف، هامبۆرگ.

🌍 Weltjustiz-Prinzip

Deutschland kann Völkermord-Täter weltweit nach § 6 VStGB verfolgen, auch wenn Tat im Ausland geschah + Täter nicht deutsch ist. Generalbundesanwalt (Karlsruhe) führt diese Verfahren. Initiative der UN-Untersuchungskommission UNITAD.

یاسای دادپەروەری جیهانی: ئاڵمانیا دەتوانێ تاوانباری کۆمەڵکوژی، تەنانە لە دەرەوە، بەرپرسیار بکات. GBA (کارلسرووە) بەڕێوەی دەبات.

🇩🇪 Yezid:innen in Deutschland heute ئێزدییەکان لە ئاڵمانیا ئەمڕۆ

Größte yezidische Diaspora der Welt — in Deutschland

~250.000 Yezid:innen leben in Deutschland — die größte yezidische Gemeinschaft außerhalb des Irak. Schwerpunkte:

Niedersachsen (~70.000): Celle, Hannover, Hildesheim, Bielefeld. Celle ist Hauptsitz des Zentralrats der Yeziden in Deutschland.
NRW (~80.000): Bielefeld („Klein-Sinjar"), Herford, Gütersloh, Detmold.
Berlin (~10.000): wachsende Community.
Hessen, Baden-Württemberg, Bayern: jeweils 10.000-20.000.

Kontingentaufnahme: Baden-Württemberg + Niedersachsen nahmen 2015-2017 ca. 2.500 yezidische Frauen + Kinder (Überlebende) auf — „Sonderkontingent für besonders schutzbedürftige Frauen aus dem Nordirak". Beispiellos in der deutschen Asylgeschichte.

~250000 ئێزدی لە ئاڵمانیا. هەرە گەورە دیاسپۆرا. نیدرەرزاکسن: ~70000 (سێلە، هانۆفر). NRW: ~80000 (بیلەفیلد). بادن-ڤۆرتمبێرگ + نیدرەرزاکسن: 2500 ژن، کە لە ڕووداو ڕزگار بوون، لە 2015-2017 وەرگرتن.

🏛️ Wichtige Yezid:innen-Organisationen in Deutschland ڕێکخراوەکانی ئێزدییەکان

🏢 Zentralrat der Yeziden in Deutschland (ZdY)

Sitz: Celle. Dachorganisation aller Yezid:innen in Deutschland. Vertretet politisch + religiös. Vorsitz: Mîrza Dinnayî. Sprecher in Bundestag + Medien.

شوورای ئێزدییەکانی ئاڵمانیا (ZdY): لە سێلە. ڕێکخراوی سەرەکی. سەرۆکی: میرزا دناێی.

🕊️ Yezidisches Forum Oldenburg

Gegründet 2002. Größter yezidischer Verein in Niedersachsen außer Celle. Bildung, Kultur, politische Vertretung. Eigenes Forum-Magazin auf Deutsch + Kurmanji.

یەزیدی فۆڕوم ئۆڵدنبۆرگ: لە 2002 دامەزراوە. هەرە گەورە لە نیدرەرزاکسنە دوای سێلە. کلتوور، ڕامیاری، گۆڤار.

📚 Yazda

International (Sitz USA + Deutschland-Büro). Gegründet von Yezid:innen aus den USA nach 2014. Hilft Überlebenden, dokumentiert Verbrechen, betreibt Bildungsprojekte. Nadia Murad war Mitbegründerin.

Yazda: نێودەوڵەتی (ئەمریکا + ئاڵمانیا). یارمەتیی ڕزگاربووان، تۆمارکردنی تاوان.

🏛️ Lalish-Zentrum

Religiöses + kulturelles Zentrum. Filialen in mehreren Städten. Veranstaltet Cejna Cemaiya (Hauptfest, Oktober), Cejna Roja (Neujahr im April), Bildungsprogramme.

ناوەندی لالش: ئایینی + کلتووری. لقەکان لە چەند شار. جەژنا جەماعیا، جەژنا ڕۆژا (نەورۆز ئێزدی).

🤝 HÁWAR.help (Düren)

Gegründet 2014 nach dem Genozid von Düssel Atashi. Hilft Überlebenden in Deutschland + Irak. Trauma-Therapie, Bildung, juristische Beratung. Hat das Sonderkontingent mit aufgebaut.

HÁWAR.help: لە 2014دا دامەزراو. یارمەتیی ڕزگاربووان لە ئاڵمانیا + عێراق. چارەسەری تراوما، خوێندن، ڕاوێژکاری یاسایی.

📺 Êzîdî24

Online-Nachrichtenportal auf Deutsch, Kurmanji, Sorani. Aktuelle Ereignisse, Hintergrundberichte, Kultur-Themen. Wichtigste deutschsprachige yezidische Quelle.

Êzîdî24: پۆرتاڵی ئەلیکترۆنی بە ئاڵمانی، کورمانجی، سۆرانی.

🕯️ Gedenken in Deutschland یاد لە ئاڵمانیا

3. August — Yezid:innen-Gedenktag

Seit 2015 wird der 3. August bundesweit als Yezid:innen-Gedenktag begangen. Veranstaltungen in:

Celle: jährliche Hauptveranstaltung im Schlosspark — politische Reden, Konzerte, Mahnung. 5.000+ Teilnehmer.
Berlin: Demonstration am Brandenburger Tor + Petitionsübergabe.
Hannover, Bielefeld, Köln, Stuttgart: lokale Mahnwachen.
Bundestag: seit 2023 jährliche Gedenkstunde im Plenarsaal.

Mahnmale + Denkmäler: in Bielefeld (Schmuckhof-Steinmal), Celle (Stiftspark), Stuttgart-Bad Cannstatt. In Planung: nationales Mahnmal in Berlin (Initiative seit 2024).

3ی ئاب ـ ڕۆژی یادی ئێزدییەکان. سێلە: یاد ساڵانە (5000+ بەشدار). بەرلین: مانگرتن لای دەروازەی بەراندنبۆرگ. 2023ـەوە: یادی پەرلەمانی فێدراڵی. شوێنە یادکراو: بیلەفیلد، سێلە، شتوتگارت. لە پلان: یادگاری نیشتمانی لە بەرلین.

📖 Weiterlesen + Filme زیاتر بخوێنە و ببینە

📕 Bücher

Nadia Murad: „Ich bin eure Stimme" (2017, Knaus) — autobiografisch, sehr beklemmend.
Düssel Atashi: „Die Schwiegertochter des Teufels" — Überlebenden-Bericht.
Birgit Ammann: „Genozid an den Êzîden" (akademisch).

پەرتووک: نادیە موراد «دەنگی ئێوەم». دۆسەل ئەتاشی. بیرگیت ئامان (ئەکادیمی).

🎬 Filme + Dokus

„On Her Shoulders" (2018) — Doku über Nadia Murad.
„The Return: Life After ISIS" (2021) — Frauen, die zu IS gingen.
„Sabaya" (2021) — Rettung versklavter Yezid:innen.

فیلم: On Her Shoulders (2018)، The Return (2021)، Sabaya (2021).

📺 Online-Quellen

nadiasinitiative.org — Nadias Stiftung, Hilfsprojekte.
ezidi24.de — Nachrichten DE/KU.
yazda.org — Doku + Bildung.
zentralrat-yeziden.de — ZdY-Website.

سەرچاوەی ئۆنلاین: nadiasinitiative.org، ezidi24.de، yazda.org، zentralrat-yeziden.de.

🏛️ Gedenkstätten besuchen

Bei Niedersachsen-Besuch: Schloss Celle + Mahnmal. Stiftspark Celle. In Bielefeld: Schmuckhof (Steinmal). In Düsseldorf: Gemeinde HÁWAR.help. Geführte Bildungstouren über ZdY möglich.

سەردانی شوێنە یادکراوەکان: کەڵای سێلە + یادگاری. شتیفت-پارک. بیلەفیلد: شموکهۆف. دۆسلدۆرف: HÁWAR.help.

🕯️ „Wer eine Seele rettet, rettet die ganze Welt." — Nadia Murad

Der 74. Genozid darf nicht der letzte gewesen sein. Deutschland hat 2023 den Genozid anerkannt — als erstes EU-Land. Erinnerung, Justiz, Wiederaufbau: das ist Verantwortung. Yezid:innen sind ein wichtiger Teil der kurdischen Diaspora in Deutschland.

🕯️ «هەر کەسێک گیانێک ڕزگار بکات، وەک ئەوەیە تەواوی جیهانی ڕزگار کردبێت.» — نادیە موراد

هەفتا و چوارەمین کۆمەڵکوژی نابێت ببێتە کۆتا کۆمەڵکوژی. ئەڵمانیا لە ساڵی 2023دا، وەک یەکەم وڵاتی ناو یەکێتیی ئەوروپا، کۆمەڵکوژییەکەی بە فەرمی ناساند. یادکردنەوە، دادپەروەری، و ئاودانکردنەوە: ئەمانە بەرپرسیارێتین. ئێزیدییەکان بەشێکی گرنگن لە ڕەوەندی کوردی لە ئەڵمانیا.

← Integration 🕯️ Halabja 🗺️ Diaspora-Karte 🏛️ Kurdische Vereine

Yezid:innen-Genozid 2014 کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان