Strophe 1 · Reşpoşim – Ich trage Schwarz
Ach, wegen deiner Ferne trage ich Schwarz.
ئای لە دووری تۆیە ڕەشپۆشم
Ay le dûrî toye reşpoşim
Ich bin berauscht, benommen und trunken vor Liebe.
مەست و خومار و سەرخۆشم
Mest û xumar û serxoşim
Durch deinen Kuss wird mir das Vergessen geschenkt.
بە ماچت دێ فەرامۆشم
Be maçit dê feramoşim
Ich binde ihr den Umhang fest.
کۆڵوانەی بۆ گرێ دەدەم
Kolwaney bo girê dedem
Ich binde dir das Schultertuch fest.
چارۆکەت بۆ گرێ دەدەم
Çaroket bo girê dedem
Mädchen, wenn deine Mutter nur zustimmen würde,
کچێ ئەگەر دایکت ڕازی بێ
Kiçê eger daykit razî bê
würde ich meine Hand auf deine Brust legen.
دەستێ لە مەمکت دەدەم
Destê le memkit dedem
Bei Gott, ich würde meine Hand auf deine Brust legen.
وەڵا دەستێ لە مەمکت دەدەم
Wela destê le memkit dedem
Strophe 2 · Der Abdal und die Melkerin
Wegen deiner Ferne bin ich kraftlos.
لە دووری تۆیە بێ حاڵم
Le dûrî toye bê halim
Berauscht, benommen und ein armer Derwisch [Abdal].
مەست و خومار و عەبداڵم
Mest û xumar û ’ebdalim
Möge kein Unbarmherziger meinen Zustand sehen.
هیچ گاورێ نەبینێت حاڵم
Hîç gawrê nebînêt halim
Dein Tuch ist aus Erbil, dein Umhang ist aus Erbil.
چارۆکەت هەولێرییە کۆڵوانەوەت هەولێرییە
Çaroket hewlêrîye kolwanewet hewlêrîye
Ich gehe nun hinauf auf den Pfad der Schafe.
ئەوا دەچمە سەر ڕێی مەڕێ
Ewa deçme ser rêy merê
Ich selbst gehe auf den Pfad der Schafe.
بۆخۆم دەچمە سەر ڕێی مەڕێ
Boxom deçme ser rêy merê
Meine Liebste ist eine schöne Melkerin; man sagt, heute sei der Tag der Wohltat.
یارم شەنگەبێریە دەڵێن ئەوڕۆ نۆبە خێرییە
Yarim şengebêrye delên ewro nobe xêrîye
Strophe 3 · Die Falkenaugen
Ach, Erbarmen, Hilfe, o meine Seele.
ئای ئەی ئامان ئامان هاوار ئەی گیان
Ay ey aman aman hawar ey gyan
Jene Augen von dir sind stolz wie Falken.
ئەو چاوانەت میسلی بازن
Ew çawanet mîslî bazin
Berauscht, benommen und voller Liebreiz.
مەست و خومار پڕ لە نازن
Mest û xumar pir le nazin
Deine Wimpern sind wie die Pfeile der Soldaten.
برژانگت تیری سەربازن
Birjangit tîrî serbazin
Das Tuch auf deiner Schulter, der Umhang auf deiner Schulter.
چارۆکەکەی کۆڵی تۆ کۆڵوانەکەی کۆڵی تۆ
Çarokekey kolî to kolwanekey kolî to
Ich habe Parfüm dabei, ich habe es dir gebracht – als Geschenk gebe ich es dir.
عەترم پێیە و بۆم هێناوی بە دیاری دەیدەم بە تۆ
’Etirim pêye û bom hênawî be dyarî deydem be to
Ich habe geschworen: Ich werde dich zwischen deinen Brüsten küssen.
سوێندم خواردووە و ماچی دەکەم نێوان مەمکۆڵانی تۆ
Swêndim xwarduwe û maçî dekem nêwan memkolanî to
Strophe 4 · Die Soldaten auf der Brücke
Auf der Brücke bezogen sie Stellung.
لەسەر پردێ گرتیان سەنگەر
Leser pirdê girtyan senger
Eine Gruppe Soldaten, mit dem Staub des Krieges auf den Köpfen.
دەستێ نیزامی خۆڵ بەسەر
Destê nîzamî xol beser
Sie traten nach mir, mit Stöcken und Dolchen.
لنگیان دامێ دەستە و خەنجەر
Lingyan damê deste û xencer
Das Schultertuch ist aus Linnen, der Umhang ist aus Linnen.
چارۆکەکەی گازرە کۆڵوانەکەی گازرە
Çarokekey gazre kolwanekey gazre
Ich wage nicht, zwei Worte zu ihr zu sagen – ihre Mutter ist dort anwesend.
ناوێرم دوو قسەی پێ بڵێم دایکی لەوێ حازرە
Nawêrim dû qisey pê bilêm daykî lewê hazre
Ach, sie ist so streng – man könnte meinen, sie sei Feuer.
ئەی وەی توندە دەڵێی ئاگرە
Ey wey tunde delêy agire
Maqam · Die roten Anemonen
Ach, Erbarmen – sagt den roten Anemonen:
ئای ئەی ئامان ئامان ئەرێ بێژن وە گوڵاڵە سوورەکان
Ay ey aman aman erê bêjin we gulale sûrekan
Mein Schatz – hebt eure Köpfe aus der Erde,
کەسەکەم سەر دەرینن جەی خاک
Kesekem ser derînin cey xak
damit ihr nicht wie meine Blume so voller Gram dort verweilt.
نەوا وەک گوڵەکەی من نیشتن وە غەمناک
Newa wek gulekey min nîştin we xemnak
Strophe 5 · Der Morgenstern über dem Meer
Deine Augen sind der Morgenstern über dem Meer.
چاوت ئەستێرەی دەریازی
Çawit estêrey deryazî
Du öffnest sie mit so viel Liebreiz.
هەڵیان دێنی چەند بەنازی
Helyan dênî çend benazî
Du sehnst dich nach meinem Tod [vor Liebe].
بە کوشتنم ئاواتخوارزی
Be kuştinim awatxiwarzî
Der Umhang auf deiner Schulter, das Tuch auf deiner Schulter.
کۆڵوانەکەی کۆڵی تۆ چارۆکەکەی کۆڵی تۆ
Kolwanekey kolî to çarokekey kolî to
Ich habe Parfüm dabei, ich habe es dir gebracht – als Geschenk gebe ich es dir.
عەترم پێیە و بۆم هێناوی بە دیاری دەیدەم بە تۆ
’Etirim pêye û bom hênawî be dyarî deydem be to
Ich habe geschworen: Ich werde die Ebene deiner Stirn küssen.
سوێندم خواردووە و ماچی دەکەم تەختی نێو چاوانی تۆ
Swêndim xwarduwe û maçî dekem textî nêw çawanî to
Strophe 6 · Khol und Groll
Jene Augen, die du öffnest,
ئەو چاوانەی هەڵیان دێنی
Ew çawaney helyan dênî
färbst du mit Khol und Arznei.
بە کلە و دەرمان دەیڕەنگێنی
Be kile û derman deyrengênî
Warum bist du wütend auf mich und sprichst nicht mit mir?
بۆ لێم زیزی نامدوێنی
Bo lêm zîzî namdiwênî
Kein Tag vergeht, an dem du mich [Toten] nicht erneut tötest.
ڕۆژ نییە مردووم لێ نەمرێنی
Roj nîye mirdûm lê nemrênî
Das Tuch ist aus Erbil, dein Umhang ist aus Erbil.
چارۆکەی هەولێرییە کۆڵوانەت هەولێرییە
Çarokey hewlêrîye kolwanet hewlêrîye
Strophe 7 · Todesfurcht
Wegen deiner Ferne bin ich traurig – ich sterbe, ich fürchte, dich nicht mehr zu sehen.
لە دووری تۆیە غەمگینم دەمرم دەترسم نەتبینم
Le dûrî toye xemgînim demirim detirsim netbînim
Um Gottes willen, komm und halte die Totenklage um mich.
توخوداکەی وەرە بکە شینم
Tuxudakey were bike şînim
Dein Tuch ist aus Linnen, dein Umhang ist aus Linnen.
چارۆکەکەت گازرە کۆڵوانەکەت گازرە
Çarokeket gazre kolwaneket gazre
Ich wage nicht, das Mädchen zu küssen – ihre Mutter ist dort anwesend.
ناوێرم ئەو کچەی ماچ کەم دایکی لەوێ حازرە
Nawêrim ew kiçey maç kem daykî lewê hazre
Bei Gott, sie ist so streng – man könnte meinen, sie sei Feuer.
وەڵا توندە دەڵێی ئاگرە
Wela tunde delêy agire
Strophe 8 · Die Sultanin der Jugend
Ich schwöre bei dem, dessen Geliebte so schön ist,
قەسەم بەوەی دۆستی جوانە
Qesem bewey dostî cwane
unter der Jugend ist sie die Herrscherin [Sultan].
لەنێو جەحێڵان سوڵتانە
Lenêw cehêlan sultane
Ach, wer für sie stirbt, stirbt im rechten Glauben.
وەی کە دەمرێ ساحەب ئیمانە
Wey ke demrê saheb îmane
Strophe 9 · Schwarze Augen, gezeichnete Brauen
Deine Augen sind schwarz, zusammen mit deinen Brauen,
چاوت ڕەشە دەگەڵ برۆت
Çawit reşe degel birot
bei jenen Muttermalen um deine „Zitrone“ [Brust].
بەو خاڵانەی دەورەی لیمۆت
Bew xalaney dewrey lîmot
Soll ich deine Mutter küssen – oder lieber dich selbst?
دایکت ماچ کەم یان هەر بۆخۆت
Daykit maç kem yan her boxot
Deine schwarzen Augen sind tiefschwarz und groß.
چاوی ڕەشت ڕەش و پێشن
Çawî reşt reş û pêşin
Deine zwei Brauen sind wie mit dem Stift gezeichnet.
ئەبرۆت بەجووت قەڵەمکێشن
Ebrot becût qelemkêşin
Sie sind wie schwarze Schlangen, unberechenbar.
وەک ماری ڕەش بێئەندێشن
Wek marî reş bê’endêşin
Strophe 10 · Sablax (Mahabad) und das Alphabet
Ach, über Mahabad [Sablax] liegt kühler Schatten.
ئای سەری سابڵاغ بە نسێیە
Ay serî sablax be nisêye
Jedes Jahr herrscht dort ein anderer Gebieter.
هەر ساڵێ حاکمێکی لێیە
Her salê hakmêkî lêye
Deine Wangen sind wie das Alphabet.
سەری کوڵمەت ئەلف و بێیە
Serî kulmet elf û bêye
Ich habe zwar nicht studiert, aber diese Lektion verstehe ich.
خۆ نەمخوێندووە دەرسم پێیە
Xo nemxiwênduwe dersim pêye
Das Schultertuch auf deiner Schulter, der Umhang auf deiner Schulter.
چارۆکەکەی کۆڵی تۆ کۆڵوانەکەی کۆڵی تۆ
Çarokekey kolî to kolwanekey kolî to
Ich habe geschworen, die Mitte deiner Stirn zu küssen – ja, zwischen deine Brüste.
سوێندم خواردوو ماچی دەکەم تەختی نێو چاوانی تۆ ئەرێ نێوان مەمکۆڵانی تۆ
Swêndim xwardû maçî dekem textî nêw çawanî to erê nêwan memkolanî to
1Regionale Identität und Topografie
Zîrek verbindet zwei Zentren der kurdischen Kultur: Erbil (Hewlêr) und Mahabad (Sablax). Die Kleidung im Erbil-Stil verankert die Ästhetik in der Trachtentradition; die Zeile über Mahabad – „jedes Jahr ein anderer Gebieter“ – ist eine scharfe politische Beobachtung über Instabilität und wechselnde Besatzungen, die dem romantischen Lied bittere geschichtliche Tiefe gibt.
2Erotik und somatische Symbolik
Für kurdische Verhältnisse sehr direkt: Die wiederholte Erwähnung der Brüste (memkolan) steht im Kontrast zur religiösen Sprache (saheb îman). Die Liebe als physische Notwendigkeit; die Geliebte ist „mörderisch“ – ihre Schönheit vernichtet den Liebenden immer wieder und erschafft ihn neu.
3Die Mutter als soziale Barriere
Die Mutter tritt als Antagonistin auf – „streng wie Feuer“: die soziale Realität des Dorflebens, in der die Ehre (namûs) von der älteren Generation streng bewacht wird. Der Liebende versteckt seine Leidenschaft in Metaphern und heimlichen Begegnungen auf dem „Pfad der Schafe“.
4Die Metaphorik des Soldaten und des Krieges
Militärische Bilder für die Macht der Schönheit: Wimpern als Pfeile, die Begegnung als Kampf auf der Brücke gegen Soldaten. Liebe ist im kurdischen Erleben kein friedlicher Zustand, sondern ein heroischer Akt, der Mut und die Bereitschaft zur Verwundung erfordert.
5Der „Abdal“ und der „Gawr“
Der Liebende ist ’ebdal – ein wandernder Derwisch, der den Verstand verloren hat – und fleht, dass kein gawr seinen Zustand sieht: In diesem Kontext ist der „Gawr“ jeder, der keine Empathie für die Qualen der Liebe besitzt.
6Die Şengebêrî (Die schöne Melkerin)
Die Melkerin ist das kurdische Idealbild der Schönheit: naturverbunden, arbeitend, stolz. Die nobe xêrîye (Tag der Wohltat) deutet auf die Hoffnung auf ein zufälliges Treffen, wenn die Mädchen zum Melken auf die Weiden gehen.
7Fazit
Ein monumentales Zeugnis für Zîreks Genie: das Alltägliche mit dem Mythischen, das Erotische mit dem Politischen verbunden. Das Lied feiert eine kurdische Lebensart, die trotz Kriegen, strenger Mütter und harter Arbeit nie aufhört, Schönheit und Verlangen zu besingen – die Verwandlung existenzieller Not in puren, tanzbaren Trotz.
