Strophe 1 · Vor ihrer Tür
Vor ihrer Tür steht ein Baum, meine Seele, ist es ein Feigen- oder ein Granatapfelbaum?
لەبەر دەرکییان دارە گیان هەنجیرە یان هەنارە
Leber derkîyan dare gyan hencîre yan henare
Wegen der Gestalt jener Rotlippigen möge man mich an den Galgen hängen.
وەی لەسەر باڵای لێوئاڵێ خۆم با بمدەن لە سێدارە
Wey leser balay lêw’alê xom ba bimden le sêdare
Ich schwöre, solange sie mich nicht töten, werde ich nicht von dieser Liebsten lassen.
شەرتە تاکو من نەکوژن دەستهەڵگیر نیم لە ئەو یارە
Şerte taku min nekujin destihelgîr nîm le ew yare
Tag und Nacht, bei Licht und in der Finsternis, ist mein Herz ihretwegen ruhelos.
شەو و ڕۆژ لەیل و نهار وەی دڵ بۆ وی بێقەرارە
Şew û roj leyl û nihar wey dil bo wî bêqerare
🔁 Refrain
O Ayşê, du Anmutige! Ach, das Geräusch ihrer Schritte [Stiefelchen]!
ئایشیلێ نازەنینێ بەەبەه لە سیڕەی پۆتینێ
Ayşîlê nazenînê bebeh le sîrey potînê
Ich werde zum Schirm über ihrem Haupt auf dem steinigen Weg.
دەبم بە چەتری سەری یار لەبۆ ڕێی مەڕدۆشینێ
Debim be çetrî serî yar lebo rêy merdoşînê
Wenn sie vorbeikommt und mich nicht sieht, ist es ein Jammer.
ئەگەر بێت و ڕادەبوورێ سەڵا لەوەی نایبێنێ
Eger bêt û radebûrê sela lewey naybênê
Wie konnte ich ahnen, dass sie mit lautem Lachen zu mir kommt?
بەچی زانیم یار بۆم دێ ئاخ بە قاقای پێکەنینێ
Beçî zanîm yar bom dê ax be qaqay pêkenînê
Strophe 2 · Die Pfeile der Blicke
Vor ihrer Tür fließt Wasser; sie ist hochgewachsen und hat funkelnde Augen.
وەی لەبەر دەرکییان ئاوە های قەدبڵێندە و بەڵەک چاوە
Wey leber derkîyan awe hay qedbilênde û belek çawe
Ich weiß nicht, Kamerad, warum die Rotlippige mir zürnt.
نازانم برادەر بۆچی لێوئاڵێ لە من تۆراوە
Nazanim birader boçî lêw’alê le min torawe
Ich sagte ihr: Lass mich dich umschlingen, von heute bis zum Sonnenuntergang.
پێم گوت ئاوێزانت بم وەی ڕۆژێ تاکو ڕۆژئاوا
Pêm gut awêzanit bim wey rojê taku roj’awa
Hab Gottes Erbarmen im Herzen; deine Blicke haben wie Pfeile mein Herz durchbohrt.
ڕوحمی خودات لەدڵدا بێ های خەدەنگت لە دڵم داوە
Ruhmî xudat ledlida bê hay xedengit le dilim dawe
Strophe 3 · Der kranke Liebende
O diese sonnengebräunte Frau, ihr Wuchs ist wie eine Hirtenflöte [Şimşal].
وەی لەبەر ئەو ژنە ڕەشتاڵە گیان قەدی دەڵێی شمشاڵە
Wey leber ew jine reştale gyan qedî delêy şimşale
Lass mich mein Haupt auf deinen zarten Schoß legen, bedecke mich mit deinem Tuch.
من سەر کەمە سەر ڕانی نەرمت پێم دادە بەو دەسماڵە
Min ser keme ser ranî nermit pêm dade bew desmale
Wenn die Leute fragen, wer das ist: Massiere mich und sag, er sei krank und schwach.
گەر گولە پرسی کێیە گیان بمشێلە بڵێ بێ حاڵە
Ger gule pirsî kêye gyan bimşêle bilê bê hale
Ob Russe, Jude oder Armenier – für dich lasse ich jeden Glauben fahren.
عورووسم جووم ئەرمەنیم من دینم بۆ تۆ بەتاڵە
’urûsim cûm ermenîm min dînim bo to betale
Mawwal · Der Ruf an den Schenken
Gnade, oh Gnade … ach, wehe mir!
ئامان ئامان... ئەی هاوار ئەی
Aman aman... ey hawar ey
Schenke [Saqî], wende mir für einen Augenblick dein Gesicht zu, ich flehe deine Augen an.
دەمێک ساقی دەمت بێنە دەخیلی چاوەکانت بم
Demêk saqî demit bêne dexîlî çawekanit bim
Nimm meine Hand mit einem Kelch, ich opfere mich deinem Meister [Pîrî Muxan].
بە جامێک دەستی من بگرە فیدای پیری موغانت بم
Be camêk destî min bigre fîday pîrî muxanit bim
Von zwei Seiten bin ich berauscht und verzückt, ich kenne die Macht dieser Ekstase nicht.
لەدوو لا مەست و حەیرانم بە قووەی جەزبە نازانم
Ledû la mest û heyranim be quwey cezbe nazanim
Weder bin ich ein Wanderer um deinen Nacken, noch ein bloßes Opfer auf deinen Lippen.
نە سەرگەردی سەر و گەردن نە قوربانی لەبانت بم
Ne sergerdî ser û gerdin ne qurbanî lebanit bim
Strophe 4 · Mondbrauen
Wie schön ist diese Frau, ihr Wuchs ist wie ein Bambusrohr.
وەی لەبەر ئەو ژنە چەند جوانە گیان بەژنی دارحەیزەرانە
Wey leber ew jine çend cwane gyan bejnî darheyzerane
Bei Gott, so vollkommen sind ihre sichelförmigen Mondbrauen.
ڕێکوپێک بەینەڵڵا وایە ئەبرۆی ماهی کەوانە
Rêkupêk beynella waye ebroy mahî kewane
Ich sagte ihr: Lass mich dich umschlingen bis zum Morgengrauen.
پێم گوت ئاوێزانت بم من تا سبەینێ ئەو دەمانە
Pêm gut awêzanit bim min ta sibeynê ew demane
Du hast mein Inneres in Brand gesetzt; für ein Halsband ist sie wohlfeil zu haben.
ئاوری لەمن بەرداوە وەی بە ملوێنێک هەرزانە
Awrî lemin berdawe wey be milwênêk herzane
Strophe 5 · Der rote Kranich
Ich maß meinen Wuchs an dem des Mädchens – nur vier Fingerbreit ist sie kleiner. [sinngemäß]
باڵام بەباڵای ئەو کچە گرتووە چوار قامک کورتی دێنی
Balam bebalay ew kiçe girtuwe çwar qamk kurtî dênî
Ich sage: Schenk mir einen Kuss – heute, morgen und gestern. [sinngemäß]
هەی دەڵێم بمدەیە ماچێ تۆ بەوڕۆ و بە سبە و بە دوێنی
Hey delêm bimdeye maçê to bewro û be sibe û be dwênî
Du hast mich in Brand gesetzt, du roter Kranich aus Bitwên.
ئاورت لەمن بەرداوە سوورەقورینگی لە بیتوێنی
Awrit lemin berdawe sûrequrîngî le bîtwênî
Strophe 6 · Die Gazelle von Bokan
Schön ist sie, bei Gott, sie ist schön, die Gazelle aus der Ebene von Bokan.
جوانە بەینەڵڵا جوانە دەی مامزێ دەشتی بۆکانە
Cwane beynella cwane dey mamzê deştî bokane
Ich sagte: Lass mich dich umschlingen, dort an den Grenzen der zerstörten Stadt.
پێم گوت ئاوێزانت بم وەی حدوودێ شاروێرانە
Pêm gut awêzanit bim wey hidûdê şarwêrane
Ich sage: Ich will sie umschlingen, sie ist die Krone Kurdistans.
هەی دەڵێم ئاوێزانی بم وەی سەرتۆپی کوردستانە
Hey delêm awêzanî bim wey sertopî kurdistane
Die Liebste hat mich in Flammen gesetzt, sie zog fort und blieb nicht in Bane.
ئاوری لە من یار بەرداوە باری کرد نەما لە بانە
Awrî le min yar berdawe barî kird nema le bane
Strophe 7 · Die zwei Küsse
Dein Tuch ist aus reiner Seide, lüfte deinen Gesichtsschleier [Rûbend] für mich.
دەسماڵ حەریری سادە گیان ڕووبەندت بۆ من لادە
Desmal herîrî sade gyan rûbendit bo min lade
Ihretwegen existiere ich nicht mehr, ich wurde getötet, o edle Seyzade.
بۆ تۆ نەماوم من کوژرام مردم ناسکە سەیزادە
Bo to nemawim min kujram mirdim naske seyzade
Mädchen, wo ist deine Zuneigung von früher geblieben?
ئایشیلێ ناسکە جوانێ کچێ مەیلی جارانت کوانێ
Ayşîlê naske cwanê kiçê meylî caranit kwanê
Ich sagte: Lass mich dich umschlingen, mitten auf der Hauptstraße.
پێم گوت ئاوێزانت بم دەی لە ڕاستەی خیابانێ
Pêm gut awêzanit bim dey le rastey xyabanê
Du hast mich in Brand gesetzt; lass deine List fahren, nun da du reifer geworden bist.
ئاورت لە من بەرداوە تۆ پیر بووی ئەو مەکرەت دانێ
Awrit le min berdawe to pîr bûy ew mekiret danê
Ich erhaschte zwei Küsse von ihr, dort, mitten auf der Hauptstraße.
گرتم دوو ماچم لێ سەند وەی لە ڕاستەی خیابانێ
Girtim dû maçim lê send wey le rastey xyabanê
1Die Geografie der Sehnsucht (Bokan, Bane, Bitwên)
Typisch für Hesen Zîrek ist die Nennung konkreter kurdischer Städte: die Gazelle aus Bokan, die Schönheit aus Bane, die Anmut aus Bitwên – eine „emotionale Landkarte“ Kurdistans. Die Geliebte ist nicht abstrakt, sondern fest in der Erde der Heimat verwurzelt: Als sertopî Kurdistan (Krone Kurdistans) wird die Frau zum Symbol für das Land selbst.
2Religiöse Transgression und der „heilige Wahnsinn“
Eine der kühnsten Stellen: „Ob Russe, Jude oder Armenier – mein Glaube ist für dich wertlos.“ Das klassische Motiv der kurdischen Romantik: Die Liebe steht über der Religion. Der Liebende ist bereit, seine soziale und religiöse Identität aufzugeben (dînim bo to betale) – ganz in der Tradition des legendären Scheichs San’an.
3Somatische Metaphorik (Flöte und Granatapfel)
Archaische Vergleiche: der Wuchs wie eine Şimşal – schlank, elegant, „klangvoll“; Granatapfel und Feige als Symbole für Fruchtbarkeit, Süße und die Reife der Liebe; die Blicke als Pfeile (xedeng) – das klassische Bild für die verwundende Kraft der Schönheit.
4Das Motiv des „kranken Liebenden“
Der Liebende bittet, ihn zu verstecken und zu sagen, er sei bê hal (kraftlos): In der kurdischen Folklore ist der Aşiq immer ein Kranker, den nur die Berührung oder das Wort der Geliebten heilen kann – der Schoß (ran) als Ort der Zuflucht und Heilung.
5Der Schenke (Saqî) und die Ekstase
Im Mawwal wechselt Zîrek in die Sprache der Sufi-Mystik: der Anruf an den Saqî, der pîrî muxan (Meister der Schenke). Die weltliche Liebe wird zur spirituellen Erfahrung; der Rausch ist die einzige Möglichkeit, die Härte der Realität zu ertragen – die cezbe treibt den Sänger an.
6Der Schleier und die Moderne (Rûbend und Xyaban)
Der Konflikt zwischen Tradition (Gesichtsschleier) und Freiheitssehnsucht: Die Forderung, den Schleier zu lüften, ist ein Ruf nach Wahrhaftigkeit. Dass die Küsse „mitten auf der Hauptstraße“ stattfinden, ist ein Akt der Rebellion gegen die dörfliche Enge und die strengen Sitten.
7Fazit
Ein facettenreiches Porträt des kurdischen Lebensgefühls: Sinnlichkeit des Alltags verbunden mit mystischer Sehnsucht. Zîrek feiert die Frau als majestätisches Wesen, für das Galgen und Ächtung in Kauf genommen werden – eine Hymne an die Unbezähmbarkeit des Herzens, die Verwandlung von Schmerz in pure, lebensbejahende Energie.
