Kurdisch ist nicht eine Sprache, sondern eine Sprachfamilie: Sorani, Kurmandschi, Zazaki, Hewrami. Hier siehst du sie nebeneinander — Schrift, Wortschatz, Grammatik.
Eine Sprache oder vier? Linguisten streiten, ob Sorani, Kurmandschi, Zazaki und Hewrami Dialekte einer kurdischen Sprache sind oder eigenständige Sprachen einer kurdischen Familie. Politisch werden sie meist als „Dialekte" bezeichnet, linguistisch sind sie aber so unterschiedlich wie etwa Deutsch und Niederländisch. Diese Seite zeigt dir die wichtigsten Unterschiede.
یەک زمان یان چوار؟ زمانزانان (Linguisten) گفتوگۆ دەکەن لەسەر ئەوەی ئایا سۆرانی، کوردیی باکوور (Kurmandschi)، زازاکی و هەورامی زاراوەی یەک زمانی کوردین یان زمانە سەربەخۆکانن لە خێزانی زمانی کوردی. لە ڕووی ڕامیارییەوە، زۆرجار بە «زاراوە» ناونراون، بەڵام لە ڕووی زمانەوانییەوە جیاوازییەکانیان بە هێندەیە، کە وەک نموونەی جیاوازی نێوان ئەڵمانی و هۆڵەندی دەبینرێت. ئەم پەڕەیە گرنگترین جیاوازییەکانت پیشان دەدات.Region: Süd-Kurdistan (Irak), West-Iran, Diaspora.
Schrift: arabisch-basiert mit Sorani-Modifikationen (33 Buchstaben).
Status: Amtssprache der Region Kurdistan im Irak.
Hauptstädte: Slêmanî, Hewlêr (Erbil), Mahabad.
سۆرانی، زمانی فەرمیی هەرێمی کوردستانە لە ئێراقدا.Region: Nord-Kurdistan (Türkei), Rojava (Syrien), Nord-Irak, Armenien, Diaspora.
Schrift: meist lateinisch (Hawar-Alphabet, 31 Buchstaben), in Syrien auch arabisch.
Status: de-facto Standard in Rojava.
Hauptstädte: Diyarbakır (Amed), Qamişlo, Van.
Kurmancî zimanê herî mezin yê kurdî ye.Region: Ost-Türkei (Dersim, Bingöl, Diyarbakır), Diaspora.
Schrift: lateinisch (Bedirxan-System).
Status: von UNESCO als „gefährdet" eingestuft. Eigene Identität — manche sehen sich nicht als Kurden.
Hauptstädte: Dersim (Tunceli), Bingöl, Elazığ.
Zazakî bi tay xo zimanêkê girowtin a.Region: Grenzregion Iran–Irak, Hewraman, Süd-Kurdistan.
Schrift: arabisch-basiert.
Status: Literatursprache der klassischen kurdischen Poesie (Mewlewi, Bêsaranî).
Besonderheit: bewahrt viele altpersische Strukturen.
هەورامی، زمانی هۆنراوەی کلاسیکی کوردی بووە.| Deutsch | 🌅 Sorani | 🌄 Kurmandschi | 🌾 Zazaki | 🏔️ Hewrami |
|---|---|---|---|---|
| Wasser | ئاو | av | awe | آو |
| Brot | نان | nan | non | نان |
| Mutter | دایک | dayik / dê | maye / dadi | دالگه |
| Vater | باوک | bav | pîye / bawo | پۆ |
| ich | من | ez | ez | ئامن |
| du | تۆ | tu | to | تۆ |
| groß | گەورە | mezin | gird / pîl | پلە |
| klein | بچووک | biçûk | qıc | قوژه |
| gut | باش | baş | rınd / weş | باش |
| Hand | دەست | dest | dest | دەس |
| Auge | چاو | çav | çım | چەم |
| Haus | ماڵ | mal | çêye | یانە |
| Sonne | خۆر / ڕۆژ | roj / tav | tîje / roje | رۆ |
| Berg | چیا | çiya | koh / çiya | کۆ |
| Frau | ژن | jin | ceniye | ژەنی |
| Sprache | زمان | ziman | zon | زوان |
| eins | یەک | yek | jew | یوێ |
| zwei | دوو | du / didu | dı | دوێ |
| drei | سێ | sê | hîrê | یەرە |
| Hallo | سڵاو | silav | silam | سیلاو |
Eine der wichtigsten grammatischen Unterscheidungen: Kurmandschi und Zazaki verwenden in der Vergangenheit eine Ergativ-Konstruktion (wie Baskisch). Sorani hat dieses System ebenfalls — allerdings über Pronominalsuffixe statt Kasusmarkierung.
🇩🇪 „Ich sah dich."
🌅 Sorani: منم تۆ دیتی — wörtl. „mein-du-sahst"
🌄 Kurmandschi: Min tu dîtî. — „mich (Erg.) du sah"
🌾 Zazaki: Mı to dî. — „mich (Erg.) du sah"
Sorani kennt KEINEN grammatischen Genus (kein „der/die/das"). Kurmandschi und Zazaki haben zwei Geschlechter (maskulin/feminin), die Nomen, Adjektive und Endungen beeinflussen.
Beispiel: „die Tochter": کچ (Sorani — kein Genus) · keç-a (Kurmandschi, fem. Endung -a)
🌅 Sorani: arabisch-basiert, 33 Buchstaben, RTL.
🌄 Kurmandschi: Lateinschrift (Hawar), 31 Buchstaben, LTR.
🌾 Zazaki: Lateinschrift, ähnlich Kurmandschi.
🏔️ Hewrami: arabisch (wie Sorani), RTL.
Konsequenz: Ein Sorani-Sprecher und ein Kurmandschi-Sprecher können sich mündlich gut verständigen — aber nicht schriftlich kommunizieren, ohne zu transliterieren.
Kurden leben in vier Staaten, die ihre Sprachpolitik jeweils anders gestalten:
🇮🇶 Irak: Sorani ist Amtssprache der Region Kurdistan. Eigene Schulen, Universitäten, Medien.
🇮🇷 Iran: Sorani & Kurmandschi werden gesprochen, aber nicht als Schulfach. Kein offizieller Status.
🇹🇷 Türkei: Kurmandschi/Zazaki. Lange verboten — heute eingeschränkt zugelassen (Wahlfach). Politisch sensibel.
🇸🇾 Syrien (Rojava): Kurmandschi ist seit 2012 Lokalsprache der Autonomieregion. Schulen mit Kurdisch.
Es kommt auf dein Ziel an:
🎯 Familie aus Süd-Kurdistan / Irak: → Sorani (das machen wir hier!)
🎯 Familie aus Türkei / Syrien: → Kurmandschi
🎯 Familie aus Dersim / Bingöl: → Zazaki
🎯 Klassische Poesie verstehen: → Hewrami / Sorani
🎯 Meiste Sprecher:innen erreichen: → Kurmandschi (größte Sprachgruppe)
🎯 Beruflich KRG-Irak / Diaspora-Communities: → Sorani
Tipp: Wer einen Dialekt gelernt hat, hat es mit dem zweiten viel leichter — die Strukturen ähneln sich, viele Wurzeln sind gleich.
کاتێک یەک شێوەزار فێر دەبیت، دەکرێت ئاسانتر شێوەزاری تر فێر بیت.Nutze diese Seite als Baustein im Sorani-Lernweg: erst verstehen, dann üben, anschließend mit Karteikarten und Beispielsätzen wiederholen.