Was passiert in Deutschland vor Gericht? Wann brauchen Sie eine Anwältin oder einen Anwalt, und wer bezahlt? Diese Seite führt Schritt für Schritt durch die Justiz, vom ersten Streit bis zur Verfassungsbeschwerde.
Ein Rechtsstaat ist selbst an Gesetze gebunden. Niemand steht über dem Recht, auch nicht die Regierung oder die Polizei. Über Streit entscheiden unabhängige Gerichte.
„Die Gesetzgebung ist an die verfassungsmäßige Ordnung, die vollziehende Gewalt und die Rechtsprechung sind an Gesetz und Recht gebunden.“Art. 20 Abs. 3 Grundgesetz
«دەوڵەتی یاسا»: دەوڵەتێکە، کە خۆی پابەندە بە یاساکان. هیچ کەسێک — تەنانەت میری، پۆلیس یان ڕاوێژکاری فیدراڵی (کانسلێر)یش — لە سەرووی یاساوە نییە. کێشە و ناکۆکییەکان لەبەردەم دادگا سەربەخۆکاندا یەکلایی دەکرێنەوە، نەک لەلایەن کەسانی دەسەڵاتدارەوە. ئەمە شتێکی ئاسایی و خۆڕسک نییە، بەڵکوو بە خەبات و تێکۆشان بەدەست هاتووە. پەڕەگرافی 20، بڕگەی 3 لە دەستووری بنەڕەتی ئەڵمانیا (GG): «یاسادانان پابەندە بە ڕێساکانی دەستوور؛ دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەرییش پابەندن بە یاسا و مافەوە.»
Macht ist verteilt, nicht gebündelt. Drei unabhängige Gewalten kontrollieren sich gegenseitig, das schützt vor Willkür. Wer welche Aufgabe hat, zeigt die Seite Verfassungsorgane.
Gesetze machen
یاسادانان: پەرلەمان و کۆمەڵگەی ناوچەیی. بڕیار دەدات، چی یاسا ببێت.
Gesetze ausführen
جێبەجێکار: میری، وەزارەت، پۆلیس. ئەو شتانە دەکەن، کە یاسا فەرمانیان پێ دەکات.
Recht sprechen
دادپەروەری: دادگاکان، دادوەرانی سەربەخۆ. دەتوانن یاساش هەڵوەشێننەوە.
Zivil- und Strafsachen gehen an die ordentlichen Gerichte. Sie haben vier Ebenen, ein einzelner Fall durchläuft aber höchstens drei Instanzen. Je nach Bedeutung beginnt er beim Amts- oder beim Landgericht.
Zivilsachen mit kleinerem Streitwert, Mietsachen über Wohnungen, Familiensachen und Nachlass, dazu kleinere Strafsachen.
دادگای ناوخۆی: پرسە بچووکەکان دەگرێتە ئەستۆ. لە هەموو شارێکدا هەیە.
Zivilsachen mit höherem Streitwert und schwerere Strafsachen. Zugleich Berufungsgericht für viele Urteile des Amtsgerichts.
دادگای هەرێم: پرسە گەورەترەکان و پێداچوونەوەی بڕیارەکانی دادگای ناوخۆی.
Berufung und Revision gegen Entscheidungen der Landgerichte.
دادگای سەرووی هەرێم: پێداچوونەوە و تێهڵچوونی بڕیارەکانی دادگای هەرێم.
Das höchste Gericht für Zivil- und Strafsachen. Es entscheidet als letzte Revisionsinstanz.
دادگای بەرزی فیدراڵی (BGH) لە کارلسروه: کۆتایی پلەکانی دادگاکان.
Steht außerhalb dieser Reihe und ist keine weitere Instanz. Es prüft nur, ob Gesetze und Urteile das Grundgesetz verletzen. Mit der Verfassungsbeschwerde kann sich jede Person an das Gericht wenden.
دادگای دەستوور (BVerfG) لە کارلسروه: بەرزترین دادگا. هەر هاووڵاتێک، دەتوانێت بچێتە بەردەم ئەم دادگایە، ئەگەر مافی بنەڕەتی فەرامۆش کرابێت.
Daneben gibt es eigene Gerichte für Fachgebiete: Arbeitsgericht (Arbeit), Sozialgericht (Sozialleistungen), Verwaltungsgericht (Streit mit Behörden) und Finanzgericht (Steuern).
Schreiben Sie einen Brief, setzen Sie eine Frist, zum Beispiel 14 Tage, und bieten Sie einen Kompromiss an. Das ist schneller und billiger als ein Prozess.
یەکەم: نامە بنووسە، وادەیەک دیاری بکە (14 ڕۆژ)، پێشنیاری ڕێککەوتن بکە. ئەمە خێراتر و هەرزانترە.
Schlichtungsstellen gibt es etwa bei Verbraucherzentralen, Mietervereinen, Anwaltskammern und bei den Schiedsleuten der Gemeinden, oft kostenlos. In einigen Bundesländern ist bei bestimmten Streitigkeiten, etwa unter Nachbarn, ein Schlichtungsversuch vor der Klage vorgeschrieben.
دووەم: سەنتەرەکانی ئاشتەوایی بێبەرانبەر لە سەنتەری پاراستنی بەکاربەر، کۆمەڵەی کرێنشینان، سەندیکای پارێزەران و لێژنەی ناوبژیوانیی شارەوانیدا بەردەستن. لە هەندێک جۆری ناکۆکیدا هەوڵدان بۆ ئاشتەوایی ناچارییە (بۆ نموونە لە هەندێک کێشەی نێوان دراوسێکاندا، لە هەندێک هەرێمی فیدراڵیدا).
Ein erstes Beratungsgespräch kostet Verbraucher höchstens rund 226 € (190 € plus Umsatzsteuer). Eine Kanzlei finden Sie über die Rechtsanwaltskammer oder den Mieterverein. Bei geringem Einkommen gibt es Beratungshilfe, dann zahlen Sie höchstens 15 €.
سێیەم: یەکەم دانیشتنی ڕاوێژکاری لای پارێزەر: زۆرترین بڕ 226 یۆرۆ (بەپێی یاسا سنووردار کراوە). پێشنیار دەکرێت لە ڕێگەی سەندیکای پارێزەران یان کۆمەڵەی کرێنشینانەوە بێت. ئەگەر داهاتت کەم بێت: یارمەتیی ڕاوێژکاری (Beratungshilfe - بڕوانە خوارەوە) — ڕاوێژکاری تەنها بە 15 یۆرۆ.
Die Klage geht schriftlich an das zuständige Gericht. Die Gerichtskosten richten sich nach dem Streitwert. Bei geringem Einkommen übernimmt der Staat mit der Prozesskostenhilfe die Kosten ganz oder teilweise.
چوارەم: بە نووسراو لای دادگای پەیوەندیدار. تێچووی دادگا بەپێی بەهای جێگەی ناکۆکی (Streitwert) دیاری دەکرێت. ئەگەر داهاتت کەم بێت: یارمەتیی تێچووی دادگایی (PKH) — دەوڵەت تێچووەکان دەگرێتە ئەستۆ.
In der mündlichen Verhandlung kommen beide Seiten zu Wort. Das Gericht fragt nach und entscheidet. Gegen das Urteil ist oft Berufung möglich.
پێنجەم: دانیشتنی زارەکیی دادگا، هەردوو لایەن دەدوێن. دادوەر گوێ دەگرێت، پرسیار دەکات و بڕیار دەدات. ئەگەری تانەگرتن (تێهەڵچوونەوە) هەیە.
Wer wenig Geld hat, bekommt Unterstützung vom Staat. Beides ist gesetzlich geregelt.
außerhalb des Gerichts
Bei geringem Einkommen beantragen Sie beim Amtsgericht einen Beratungshilfeschein. Die Beratung bei einer Anwältin oder einem Anwalt kostet Sie dann höchstens 15 €.
vor Gericht
Der Staat übernimmt ganz oder teilweise:
Verlieren Sie den Prozess, zahlen Sie die Anwaltskosten der Gegenseite trotzdem selbst.
Den Antrag stellen Sie beim Gericht, das Formular gibt es auf justiz.de. Voraussetzung: Die Klage hat Aussicht auf Erfolg, und Sie können die Kosten nicht selbst tragen.
یارمەتیی ڕاوێژکاری: 15 یۆرۆ بۆ کۆبوونەوەی پارێزەر. یارمەتیی پرۆسە: دەوڵەت هەزینەی دادگا، پارێزەر و پسپۆڕ دەداتەوە — لە باری داهاتی کەم.
In Strafverfahren sitzen oft Laienrichterinnen und Laienrichter neben den Berufsrichtern, die Schöffen. Ihre Stimme zählt genauso viel. Für eine Verurteilung braucht es eine Zweidrittelmehrheit; im Schöffengericht können die beiden Schöffen den Berufsrichter also überstimmen.
Wer kann Schöffe werden? Deutsche Staatsangehörige, die zu Beginn der Amtszeit zwischen 25 und 69 Jahre alt sind, auch Eingebürgerte. Die Gemeinde stellt Vorschlagslisten auf, Sie können sich selbst melden. Die Amtszeit dauert fünf Jahre, vorgesehen sind bis zu zwölf Sitzungstage im Jahr. Auslagen und Verdienstausfall werden erstattet.
Warum mitmachen? Es ist eines der direktesten Beteiligungsrechte der Demokratie: Sie sprechen Recht mit.
دادوەری شارستانی: هاووڵاتیی ئاسایی، بەشێکی دادگای سزاییە. مافی دەنگی وەک دادوەری پسپۆڕی هەیە. تۆش، کە هاووڵاتی ئاڵمانیت بەدەستهێناوە، دەتوانیت ببیتە دادوەر شارستانی.
Art. 3 Abs. 1 Grundgesetz. Der Rechtsstaat schützt Sie auch vor dem Staat. Niemand steht über dem Recht, keine Beamtin, kein Politiker, kein Polizist. Wenn Sie Unrecht erleben, gibt es einen Weg, sich zu wehren. Sie sind damit nicht allein.
دەوڵەتی یاسا تەنانەت لە دەوڵەتیش دەتپارێزێت. هیچ کەسێک — هیچ فەرمانبەرێک، هیچ ڕامیارێک، هیچ پۆلیسێک — لەسەرووی یاساوە نییە. ئەگەر ڕووبەڕووی نادادی بوویتەوە: ڕێگەیەک هەیە بۆ گەیاندنی سکاڵاکەت. تۆ بە تەنیا نیت.
Nutze diese Seite als Baustein im Sorani-Lernweg: erst verstehen, dann üben, anschließend mit Karteikarten und Beispielsätzen wiederholen.
