Ein Klassiker der Mukriyan-Folklore, gerichtet an die archetypische Geliebte Leyla: Hesen Zîrek (1921–1972) verbindet die traditionelle Aşiq-Klage – die Liebe als Krankheit – mit reicher astronomischer und botanischer Symbolik, tiefer Demut und dem Stolz auf Kurdistan. Kleingedruckt: Hawar-Umschrift.
Strophe 1 · Krank vor Liebe
Ich bin krank und voller Leid, o Leyla,
نەخۆش و دەردەدارم هۆ لەیلی
Nexoş û derdedarim ho leylî
wegen deiner Gestalt bin ich ruhelos, o Leyla.
بۆ باڵات بێقەرارم هۆ لەیلی
Bo balat bêqerarim ho leylî
Hab Erbarmen mit mir, du Rotlippige, o Leyla,
ڕوحمی خێرت بێ لێوئاڵ هۆ لەیلی
Ruhmî xêrit bê lêw’al ho leylî
bleich ist mein Gesicht, meine Lippen sind trocken.
ڕەنگزەرد و لێو بەبارم هۆ لەیلی
Rengizerd û lêw bebarim ho leylî
🔁 Refrain
O Leyla, Leyla, Leyla, Leyla…
هۆ لەیلی لەیلی لەیلی لەیلی لەیلی
Ho leylî leylî leylî leylî leylî
Deine Augen sind wie die Sterne von Siweyl [Canopus] – o geh nicht fort.
چاو ئەستێرەی سیوەیلی مەڕۆ سیوەیلی
Çaw estêrey sîweylî mero sîweylî
Gegenüber mir bist du so teilnahmslos – warum nur?
دەرحەق بە من بێمەیلی بۆچ بێمەیلی
Derheq be min bêmeylî boç bêmeylî
Strophe 2 · Der Stern der Hirten
Deine Augen sind wie der Stern der Hirten, o Leyla,
چاوت ئەستێرەی شوانان هۆ لەیلی
Çawit estêrey şwanan ho leylî
sie gehen an jedem Morgen auf, o Leyla.
هەڵدێ هەموو بەیانان هۆ لەیلی
Heldê hemû beyanan ho leylî
Ihr Glanz fällt in die Gassen und Straßen, o Leyla,
دەدا لە کووچە و کۆڵان هۆ لەیلی
Deda le kûçe û kolan ho leylî
darin werden die Schönen erst richtig sichtbar.
باش دەردەکەوێ جوانان هۆ لەیلی
Baş derdekewê cwanan ho leylî
Strophe 3 · Zitrusfrüchte und Muttermale
Bitterorangen, Zitronen und Orangen, o Leyla,
نارنج و لیمۆ و پرتەقاڵ هۆ لەیلی
Narinc û lîmo û pirteqal ho leylî
die junge und alte Welt tadelt mich deinetwegen.
لۆمەم دەکەن کوڕ و کاڵ هۆ لەیلی
Lomem deken kur û kal ho leylî
Du bist der Stern an meinem Himmel, o Leyla,
ئەستێرەی لە ئاسمانم هۆ لەیلی
Estêrey le asmanim ho leylî
in meiner Liebsten sind sie zu Muttermalen geworden.
لە یاری خۆم بوون بە خاڵ هۆ لەیلی
Le yarî xom bûn be xal ho leylî
Strophe 4 · Die Arznei
Ich bin krank, Mädchen, du bist die Arznei, o Leyla,
نەخۆشم کچێ دەرمانی هۆ لەیلی
Nexoşim kiçê dermanî ho leylî
für eine Halskette bist du wohlfeil zu haben. [sinngemäß]
بە ملوێنێ هەرزانی هۆ لەیلی
Be milwênê herzanî ho leylî
Warum hast du mein Gesicht so bleich [gelb] werden lassen?
بۆچی ڕەنگی زەرد کردووی هۆ لەیلی
Boçî rengî zerd kirdûy ho leylî
O du Rose – möge mein Haus ihretwegen in Ruinen liegen. [sinngemäß]
هەی گولە ماڵی وێران بی هۆ لەیلی
Hey gule malî wêran bî ho leylî
Strophe 5 · Die Sterne der Nacht
Deine Augen sind die Sterne der Nacht, o Leyla,
چاوت ئەستێرەی شەوێ هۆ لەیلی
Çawit estêrey şewê ho leylî
deine Wangen gleichen dem Schnabel eines Rebhuhns [rot].
کوڵمەت دەندووکی کەوێ هۆ لەیلی
Kulmet dendûkî kewê ho leylî
Lass mich meinen Arm unter dein Haupt legen, o Leyla,
باسکم وە ژوور سەری دە هۆ لەیلی
Baskim we jûr serî de ho leylî
möge mein Tod dem deinen zuvorkommen.
مەرگم وە پێشت کەوێ هۆ لەیلی
Mergim we pêşt kewê ho leylî
Strophe 6 · Die Sterne des Tages
Deine Augen sind die Sterne des Tages, o Leyla,
چاوت ئەستێرەی ڕۆژێ هۆ لەیلی
Çawit estêrey rojê ho leylî
deine Brauen lassen mich nicht schlafen.
ئەبرۆت لە خەو دەمێنێ هۆ لەیلی
Ebrot le xew demênê ho leylî
Möge dein Wuchs mir allein bleiben, o Leyla,
بەژنت بە من بمێنێ هۆ لەیلی
Bejinit be min bimênê ho leylî
du rote Kranich-Schönheit aus den warmen Ebenen.
سوورەقورینگی گەرمێنێ هۆ لەیلی
Sûrequrîngî germênê ho leylî
Strophe 7 · Die Krone Kurdistans
Deine Augen sind die Sterne des Himmels, o Leyla,
چاو ئەستێرەی ئاسمانی هۆ لەیلی
Çaw estêrey asmanî ho leylî
sie gehen an jedem Morgen auf.
هەڵدێ هەموو بەیانی هۆ لەیلی
Heldê hemû beyanî ho leylî
Lass mich meinen Arm unter dein Haupt legen, o Leyla,
باسکم وە ژوور سەری دە هۆ لەیلی
Baskim we jûr serî de ho leylî
du bist die Krone [Spitze] Kurdistans.
سەرتۆپی کوردستانی هۆ لەیلی
Sertopî kurdistanî ho leylî
Strophe 8 · Die totale Demut
Ich bin aus der Gegend von Bokan gekommen, o Leyla,
هاتووم لە لای بۆکانێ هۆ لەیلی
Hatûm le lay bokanê ho leylî
mit einem Gewand, das Punkt für Punkt gemustert ist. [sinngemäß]
کورتێ خاڵ دانە دانێ هۆ لەیلی
Kurtê xal dane danê ho leylî
Damit deine Schuhe nicht schmutzig werden, o Leyla,
با کەوشەکەت پیس نەبێ هۆ لەیلی
Ba kewşeket pîs nebê ho leylî
setze deinen Fuß direkt auf meine Augen.
پێت لەسەر چاوم دانێ هۆ لەیلی
Pêt leser çawim danê ho leylî
Wahrlich, ich bin Majnun und du bist meine Layla.
ئەرێ من مەجنوون و تۆ لەیلی تۆ لەیلی
Erê min mecnûn û to leylî to leylî
1Die Astronomisierung der Schönheit (Estêre)
Durchgehendes Motiv ist der Vergleich der Augen mit Sternen – vom „Stern der Hirten“ (estêrey şwanan) bis zu den „Sternen von Siweyl“ (Canopus/Sirius). Die Augen der Geliebten werden zu kosmischen Wegweisern erhoben; ihr Glanz erleuchtet die Welt und macht Schönheit überhaupt erst sichtbar – die totale Abhängigkeit der Wahrnehmung des Dichters von der Geliebten.
2Liebe als somatischer Verfall (Rengizerd)
Die Liebe als physische Krankheit: Die Blässe (zerd, „gelb“) symbolisiert in der kurdischen Poetik den Schmerz und das Welken der Lebenskraft, die trockenen Lippen das „Liebesfieber“. Die Geliebte ist die einzige Arznei (derman) – ohne sie ist der Körper dem Verfall preisgegeben.
3Botanische und animalische Metaphorik
Kosenamen aus der Natur: Zitronen und Orangen für Frische und Festigkeit; Rebhuhn (kew) und Kranich (qurîng) für Stolz, Schönheit und die wilde Natur der Heimat. Die Wangen wie der „Schnabel des Rebhuhns“ – das gesunde Rot als Schönheitsideal.
4Die totale Unterwerfung (Pêt leser çawim danê)
Eine der stärksten Gesten der Ergebenheit: „Damit deine Schuhe nicht schmutzig werden, setze deinen Fuß auf meine Augen.“ Die Augen sind in der kurdischen Kultur das kostbarste Gut – den Fuß der Geliebten darauf zu lassen ist ein Akt absoluter Demut und Verehrung: Er erniedrigt sich, um sie zu erhöhen.
5Nationale Identität und regionale Verankerung
Die Geschichte ist in Bokan verortet; die Geliebte ist sertopî Kurdistanî – die Krone Kurdistans. Die Frau wird zum Symbol für Würde und Schönheit des ganzen Landes: Die private Liebe zu Leyla verschmilzt mit der patriotischen Liebe zu Kurdistan.
6Die Majnun-Tradition
Am Ende identifiziert sich der Sänger explizit mit Majnun und stellt sein Lied in die jahrhundertealte Tradition des orientalischen Liebesepos: der durch Liebe „Wahnsinnige“, der nur noch für den Namen der Geliebten existiert.
7Fazit
Eine Hymne an die Macht der Schönheit über den Verstand: Die einfache Volksweise wird durch meisterhafte Bildsprache zum metaphysischen Drama. Liebe ist in der kurdischen Tradition eine Hingabe, die die Grenzen zwischen Erde und Himmel, zwischen persönlichem Schmerz und nationalem Stolz aufhebt – ein zeitloses Zeugnis für die „Süße“ und die „Bitterkeit“ des kurdischen Herzens.
