Strophe 1 · Die Quitte (Bey)
Im Garten griff ich nach der Quitte – ach weh, weh, es regnet.
لە باغی دەستم برد بۆ بەی ئەی وەی وەی وەی بارانە
Le baxî destim bird bo bey ey wey wey wey barane
Der Gärtner rief: „Tu es nicht!“ – ich sterbe für dich, du Schöne.
باغەوان گازی کرد نەیکەی بۆت مردم دەی جانانە
Baxewan gazî kird neykey bot mirdim dey canane
Die Hand war wie vom Schlangenbiss getroffen – ach weh, in diesem Regen.
مارانگەز بوو بە دەستی هەی ئەی وەی وەی لەم بارانە
Marangez bû be destî hey ey wey wey lem barane
Strophe 2 · Der Apfel (Sêw)
Im Garten griff ich nach dem Apfel – ach, ich sterbe, es regnet.
لە باغی دەستم برد بۆ سێو ئەی بمرم وەی بارانە
Le baxî destim bird bo sêw ey bimirim wey barane
Es war zu schade für die Hand, so nahm ich ihn mit den Lippen – ich sterbe für dich im Regen.
دەست حەیف بوو گرتم بە لێو بۆت مردم وەی بارانە
Dest heyf bû girtim be lêw bot mirdim wey barane
Er war herrenlos, so nahm ich mich seiner an – ach weh, in diesem Regen.
بێ ساحەب بوو کردم بەخێو ئەی وەی وەی لەم بارانە
Bê saheb bû kirdim bexêw ey wey wey lem barane
Die Augen der Geliebten sind so schön – ah, schön sind die Muttermale der Dunkelhäutigen.
مەحبووبان چاویان جوانە بەهـ ئەسمەران خاڵیان جوانە
Mehbûban çawyan cwane beh esmeran xalyan cwane
Strophe 3 · Die Rose (Gul)
Im Garten griff ich nach der Rose – ich sterbe für dich, es regnet.
لە باغدا دەستم برد بۆ گوڵ بۆت بمرم وەی بارانە
Le baxda destim bird bo gul bot bimirim wey barane
Vielleicht wird so die Fessel meines Herzens gelöst – o weh, es regnet. [sinngemäß]
بەڵکم مەحسوود بێ بەندی دڵ ئەی هاوار وەی بارانە
Belkim mehsûd bê bendî dil ey hawar wey barane
Die Wurzeln meines Innersten [meiner Leber] und Herzens sind mir zerrissen – ich sterbe für dich im Regen.
لێم پسا ڕیشەی جەرگ و دڵ بۆت بمرم وەی بارانە
Lêm pisa rîşey cerg û dil bot bimirim wey barane
Strophe 4 · Der Granatapfel (Henar)
Im Garten pflückte ich den Granatapfel – ach weh, es regnet.
لە باغی من چنیم هەنار ئەی وەی وەی وەی بارانە
Le baxî min çinîm henar ey wey wey wey barane
Der Gärtner erhob ein Geschrei gegen mich – ich sterbe für dich im Regen.
باغەوان لێم کەوتە هاوار بۆت بمرم وەی بارانە
Baxewan lêm kewte hawar bot bimirim wey barane
Mein Innerstes und mein Herz sind krank geworden – o weh, in diesem Regen.
جەرگ و دڵم بوو بە بیمار ئەی هاوار لەم بارانە
Cerg û dilim bû be bîmar ey hawar lem barane
Schön ihr Wuchs und ihre Augen. [sinngemäß]
خرت و خۆڵ و چاویان جوانە
Xirt û xol û çawyan cwane
Strophe 5 · Im Rosengarten (Gulzar)
Inmitten der Blumen und des Rosengartens starb ich für dich, im Regen.
لە مابەینی گوڵ و گوڵزار بۆ تۆ مردم بارانە
Le mabeynî gul û gulzar bo to mirdim barane
Die Kaiserkronen [Şilêr] begannen laut zu rufen – ich sterbe für dich in diesem Regen.
شلێر بوون وا کەوتنە هاوار بۆت بمرم لەم بارانە
Şilêr bûn wa kewtine hawar bot bimirim lem barane
Strophe 6 · Der Gast im Garten
In ihrem Garten wurde ich zum Gast – o weh, in diesem Regen.
لە باغیدا بووم بە میوان ئەی هاوار لەم بارانە
Le baxîda bûm be mîwan ey hawar lem barane
Gast der Rosen und der Herrin der Blumen – ich starb für dich, im Regen.
میوانی گوڵ و خات گوڵان بۆ تۆ مردم بارانە
Mîwanî gul û xat gulan bo to mirdim barane
Ich fand das Stelldichein [cêjwan] inmitten der Bogengänge – o weh, in diesem Regen.
کەوتمە جێژوان لە نێو داڵان ئەی هاوار لەم بارانە
Kewtime cêjwan le nêw dalan ey hawar lem barane
Strophe 7 · Im Haus der Geliebten
Ich ging zu ihnen nach Hause zu Gast – ich sterbe für dich in diesem Regen.
چوومە ماڵیان بە میوانی بۆت بمرم لەم بارانە
Çûme malyan be mîwanî bot bimirim lem barane
Ich drückte ihre Finger und berührte ihren Schoß – o weh, in diesem Regen.
پەنجەم گوشی لەگەڵ ڕانی ئەی هاوار لەم بارانە
Pencem guşî legel ranî ey hawar lem barane
Doch ihre Mutter war listig und bemerkte es – ich sterbe für dich in diesem Regen.
دایکی عەیار بوو پێی زانیم بۆت بمرم لەم بارانە
Daykî ’eyar bû pêy zanîm bot bimirim lem barane
Strophe 8 · Der Pfirsich (Hulû)
Im Garten pflückte ich den Pfirsich – ich sterbe für dich, es regnet.
لە باغیدا چنیم هوڵوو بۆت مرم وەی بارانە
Le baxîda çinîm hulû bot mirim wey barane
Die Liebste ist hochgewachsen, mit einem Muttermal im Gesicht – o weh, in diesem Regen.
یار کەڵەگەت و خاڵ لە ڕوو ئەی هاوار لەم بارانە
Yar kelegetû xal le rû ey hawar lem barane
Wir saßen lange beisammen, Angesicht zu Angesicht – schön sind die Augen der Geliebten.
تێر تێر دانیشتین دوو بە دوو مەحبووبان چاویان جوانە
Têr têr danîştîn dû be dû mehbûban çawyan cwane
1Die Erotik der Fruchtmetaphorik
In der kurdischen Volkspoesie sind Früchte Symbole weiblicher Reize: Quitte (bey), Apfel (sêw) und Pfirsich (hulû) stehen für Wangen, Brüste und die „Süße“ der Geliebten; der Granatapfel (henar) für das Herz und pralle Vitalität. Dass der Liebende die Frucht „mit den Lippen nimmt“, weil die Hand „zu schade“ (oder zu riskant) ist, unterstreicht die sinnliche Intensität der Begegnung.
2Der Gärtner und die Mutter als soziale Wächter
Zwei Antagonisten: Der Gärtner (baxewan) bewacht die Früchte des Gartens, wie die Familie die Ehre (namûs) der Tochter bewacht. Die Mutter ist ’eyar – listig, wachsam: die primäre Aufsichtsperson der Dorfstruktur. Ihr Entdecken der Zärtlichkeiten symbolisiert den ständigen Konflikt zwischen individuellem Begehren und kollektiver Moral.
3Das Motiv der Fingerabdrücke (Cêgapence)
Die wiederkehrende Warnung „Rühr sie nicht an – dort sind die Fingerabdrücke der Geliebten“ ist ein genialer poetischer Schachzug: Die Geliebte ist durch die Berührungen des Liebenden bereits „markiert“, ja „geheiligt“. Ein Anspruch auf Exklusivität – und eine Warnung an Rivalen, dieses Territorium der Liebe zu respektieren.
4Die Ästhetik der „Esmeran“
Esmer bezeichnet Menschen mit bronzefarbenem Teint und dunklen Haaren und Augen – das klassische kurdische Schönheitsideal, das Zîrek als Spitze der Schönheit feiert. Die Muttermale (xal) sind die Akzente, die diese Schönheit vollkommen machen.
5Der Regen als atmosphärisches Band
Der Refrain „Barane“ zieht sich durch das gesamte Medley: real als das feuchte Klima kurdischer Frühlings- und Herbsttage – metaphorisch als Segen der Liebe und Tränen des Leids zugleich. Der prasselnde Regen schafft eine intime, geschlossene Welt, in der sich die Liebenden geschützt treffen können.
6Somatische Qual: Die zerrissene Leber (Cerg)
Wieder das Bild der Leber, deren Wurzeln „zerreißen“: Für den Liebenden ist Schönheit keine bloße Freude, sondern eine existenzielle Erschütterung, die bis in die Eingeweide spürbar ist.
7Fazit
Ein lebendiges Fresko des kurdischen Lebensgefühls: Zîrek bricht die Schwere der sozialen Kontrolle durch den spielerischen Umgang mit Naturmetaphern auf. Das Lied feiert den Mut zur Annäherung und die Bewunderung des Details (Finger, Wangen, Muttermale) – und zeigt die Natur als den einzigen Ort, an dem die Liebe, zumindest für einen Augenblick im Regen, frei sein kann.
