Lesetexte C2 — Akademische & philosophische Diskurse

Hermenotîka wek hunerî têgeyîştin û zanistî lêkdanewe, tenha bedway watay ferhengîyekanî nûsînda nagerrêt, bellkû hewl bo hellmalînî ew watay penhanane dedat ke le pişt şûreyî wişekanewe şarawnetewe.

Lem rwangeyewe, nûsîn bûneverêkî zindûye û xwêner le rêgeyî „asoyî çawerwanî“ xoyewe karlêkîy legell dekat.

Gadamêr pêman dellêt ke têgeyîştin proseyekî mêjûyîye û hîç lêkdaneweyek bê „pêşgrîmane“ asteme.

Lêreda, milmlanêy nêwan „mebestî nûser“ û „mebestî nûsraw“ debête kayeyekî hizrî ke têyda rastî hemîşe le kayeyî gorran û serhelldanêkî berdewamdaye.

Mêjûnûsîy modêrn le çwarçêwey „rastî“ewe berew „gêrranewe“ hengawî nawe.

Haîden Waît cext leser ewe dekatewe ke mêjûnûsan le katî darriştineweyî rûdawekanda, heman ew teknîke wêjeyane bekar dehênin ke romanûsan bekarî dehênin.

Bo gelêkî wek kurd, mîta-mêjû tenha tomarkirdinî berwarekan nîye, bellkû proseyekî allozîye bo wênakirdinewey şunas le naw cencallî milmlanêyî hejmûne cyawazekanda.

Lêreda, mêjû debête keresteyek bo rewa dan be bûn û bunyadnanî nostalcyayekî aktîv ke dahatû le raberdûwewe berhem dehênêtewe.

Le felsefey Sartirda, „bûn pêş cewher dekewêt“. Em rsteye kurtkereweyî tracîdyayî mirove ke fermane be azadî.

Azadî lêreda tenha hellbijardin nîye, bellkû berpirsyarêtîyekî gerdûnîye; katêk mirov xoy helldebijêrêt, le rastîda miroayetî helldebijêrêt.

Em dîdgay bûngerayîye le wêjey kurdîda rengdaneweyekî qûllî hebûe, betaybet le berewrûbûneweyî merg û nadadîye gewrekanda.

Mirovî kurd le naw henawî „nebûn“da, hewlî dawe wata bo „bûn“î xoy bidozêtewe û le rêgeyî yaxîbûnêkî mîtafîzîkîyewe, şunasî xoy le naw pûçgerayîy mêjûyî rizgar bikat.

Ziman tenha amrazêkî gwastineweyî zanyarî nîye, bellkû kayeyekî sîmbolîye ke têyda milmlanêy desellat û çîne komellayetîyekan reng dedatewe.

Zindwêtîy ziman peyweste be pêgeyî dîmografî, damezraweyî û derûnîy axêweranî ew zimane.

Le barudoxî kurdîda, firedialêktî hem wek sermayeyekî kultûrî û hem wek astengêk lebêrdem yekxistinî gutarî neteweyîda derdekewêt.

Ramyarî zimanewanî debêt hawsengîyek le nêwan „parastinî resenayetî“ û „pêwîstîyekanî serdem“da durust bikat ta zimaneke le perawêzxistinî mêjûyî derbaz bêt û bibête zimanêkî zanistî û hizrî.

Honraweyî klasîkî kurdî, betaybet lay Nalî û Mehwî, geştêkî sîmyotîkîye le naw cîhanî nîşane û amaje sofîgerîyekanda.

Ewîn lêreda tenha hestêkî fîzîkî nîye, bellkû pirdêke bo têperrîn le „dyarde“we bo „nomîna“ (cwanîy reha).

Wişekanî wek „xall“, „zulf“ û „balla“ le sîstemî fikrîy sofîzmda, bellgey mîtafîzîkîyan heye û amajen bo bûneverî takî û cwanî xudayî.

Lêkdaneweyî em nûsînane pêwîstîy be corêk le „dyarîkirdinî kod“ heye ke têyda watay dyarekan debne perde bo rastîye hanawîyekan.

Em pantayîye honrawe, lutkey dewlemendîy zimanî kurdî le rûyî hizrîyewe nîşan dedat.

Pêşkewtinî teknolocyay cênêtîkî û zîrekîy destkird, miroayetî xistûete berdem girftêkî entolocîy kûrr.

Post-hyûmanîzm bangeşeyî têperrandinî snûre bayolocîyekanî mirov dekat, ke emeş pirsyare akarîyekanî klasîk seberet be „dadperwerî“ û „şunasî miroyî“ dehênêtewe pêş.

Eger mirov bituwanêt yadewerîyekanî bixate naw amêrêkewe, ayîa hêşta wek „kes“ demênêtewe?

Em allngarîye hizrîyane pêwîstyan be darriştineweyî sîstemêkî akarîy nwê heye ke bituwanêt hawsengî le nêwan pêşkewtinî teknîkî û behay miroyîyekanda durust bikat, pêş ewey mirov bibête koyley dahênrawekanî xoy.

Damezrandinî dewllet-netewe le ser binemay girêbestî komellayetî, pêwîstîy be têperrandinî be'emekîyekanî seretayî berew hawullatîbûnêkî modêrn heye.

Lay Roso û Hobiz, desellatî rewa le xwastî guştîyewe werdegrêt, nek le serçawe mîtafîzîkîyekan.

Le komellgeyî kurdîda, em proseye rûberûyî berengarî xêllêtî û nawçeyî debêtewe ke zorcar rêgirin le durustbûnî damezraweyî niştmanîy serwer.

Çemkî „dadperwerîy gwastineweyî“ debête mercêkî binerretî bo aştîy komellayetî û damezrandinî bawerr le nêwan desellat û komellgeyda, tawekû tak hest be serbeyî bo barsteyekî ramyarî yekgirtû bikat.

Yadewerî tenha kogayekî statîkî nîye bo parastinî raberdû, bellkû proseyekî dînamîkîye ke têyda zanyarîyekan berdewam serlenwê damezrandin denrênewe.

Derûnnasîy hizrî cext leser „yadewerîy kara“ dekatewe wek nawendêk bo çareserkirdinî kêşekan û birryardan.

Le astî cemaweryda, yadewerî debête kayeyekî ramyarî ke têyda „lebîrçûneweyî rêkxiraw“ bekar dehênrêt bo srrîneweyî beşêk le rastîye tallekan.

Têgeyîştin le mîkanîzmekanî yadewerî yarmetîman dedat bizanîn çon raberdû debête hokarêk bo têgeyîştin le êsta û wênakirdinî dahatû, û çon „trauma“ detuwanêt pêkhateyî hizrîy tak û komellge bişêwênêt.

Îkolocyay kûrr daway gorrînî dîdgay mirov-nawend dekat bo dîdgayekî jînge-nawend, ke têyda hemû zindeweran xawen behayekî hebûnin û mirov tenha beşêke le torrî allozîy jiyan, nek serwerî suruşt.

Em felsefeye le kultûrî konî kurdîda, ke rêzêkî pîrozî bo aw, agir û xak hebûe, regêkî kûrrî heye.

Girftî jîngeyî êsta derencamî ew têrwanîne sermayedarîyeye ke suruşt wek „kalla“ û „keresteyî xaw“ debînêt.

Gerranewe bo hawsengîy suruştî pêwîstîy be şorrişêkî hizrî û akarî heye ke têyda „berjewendîy bayosfêr“ le pêş berjewendîye abûrîye kurtxayenekanewe bêt.

Milmlanêy nêwan „nerît“ û „hawçerxbûn“ yekêke le pirkêşetirîn pirsekanî Rojhellatî Nawerast.

Em dyalêktîke le Kurdistanda be şêweyekî tund rengî dawetewe; le layekewe tirs le destdanî şunas heye û le layekî tirîşewe, wîstêkî behêz bo modêrnîzm û gorrankarî.

Adorno û Horkhaymer cext leser ewe dekenewe ke „rûnakbîrî“ debête efsaneyekî nwê eger rexne le xoy negirêt.

Bo derbazbûn lem dû cemserîye, pêwîstman be „modêrnîteyekî rexnegirane“ heye ke bituwanêt resenayetî nek wek paşmawayekî mozexaneyî, bellkû wek wzeyekî zindû bo dahênan bekar bihênêt.